Yörük Ali Efe

Zeybeklikten Milli Mücadeleye

Yörük Ali Efe, 1895 yılında Sultanhisar'da dünyaya geldi. Babası Sarıtekeli aşiretinden Abdi Efe, ünlü Çakırcalı'nın ilk zeybeklerindendi; annesi ise Atmaca aşiretinden Fatma'ydı. Küçük yaşlardan itibaren dağlarda zeybeklik kültürüyle büyüyen Yörük Ali, 19 yaşında Alanyalı Molla Ahmet Efe'nin grubuna katılmak istedi. Sınavdan geçirilerek gruba alındı ve kısa sürede hem Efe'nin hem de zeybeklerin güvenini kazanarak ikinci adam konumuna yükseldi.

Alanyalı Molla Ahmet Efe'nin bir baskında ölmesi üzerine grubun başına geçen Yörük Ali Efe, dört yıldan fazla Aydın dağlarında dolaştı. Bu süre zarfında bölgedeki zeybekleri örgütleyerek, ileride milli mücadelede kullanacağı deneyimli bir kuvvet oluşturdu.

Malgaç Baskını ve Aydın'ın Savunması

1919 yılında Yunan ordusunun İzmir'in ardından Aydın ve Nazilli'yi işgal etmesi üzerine Yörük Ali Efe, grubuyla birlikte dağdan indi. Kıllıoğlu Hüseyin Efe ve arkadaşlarıyla Çine'nin Yağcılar köyünde toplanarak 16 Haziran 1919'da Malgaç demiryolu köprüsü yakınındaki Yunan karakoluna baskın düzenledi. Baskın sonucunda karakol tamamen imha edildi, cephane ve erzak ele geçirildi. Bu baskın, Batı ve Güney Anadolu'da düzenli ve bilinçli bir şekilde işgalcilere yapılan ilk baskın olarak kabul edilir.

Baskının ardından Yunan ordusu Nazilli'deki kuvvetlerini geri çekmek zorunda kaldı. 7. Tümen Komutanı Miralay Şefik Aker başkanlığında kurulan halk meclisinin kararıyla Yörük Ali Efe'ye Aydın'ın kurtarılması emredildi. Emrindeki kuvvetlerle Aydın'ı geri alan efe, ancak takviye alan Yunan ordusu karşısında şehri ikinci kez kaybetti. Bunun üzerine Köşk, Umurlu ve Dörtyol cephelerini kurarak düşman kuvvetlerini ağır kayıplara uğrattı. Bu sayede düzenli ordu kurulana kadar yirmi ay boyunca düşmanın Aydın kanadından Anadolu içlerine ilerlemesi engellendi.

Düzenli Orduya Katılış ve İstiklal Madalyası

Düzenli ordunun kurulması üzerine Yörük Ali Efe, savaş deneyimi yüksek büyük bir grupla birlikte TBMM ordusuna katıldı. Milis Miralay rütbesiyle Millî Aydın Cephesi Komutanı olarak atandı. Savaş boyunca gösterdiği üstün başarılar nedeniyle TBMM tarafından Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi.

Kendisine yapılan övgüler karşısında gösterdiği alçakgönüllülük, onun karakterini ortaya koymaktadır: 'Bazı kimseler savaş zamanında yapılan işlerin birçoğunu bana ve başkalarına mal ederler. Bu yanlıştır. Bir kişinin, beş kişinin böyle büyük davalarda ne ehemmiyeti olur ki? Gönlünde vatan muhabbeti taşıyan her vatansever o günlerde bizim gibi düşünmüş, bizim gibi duymuş, ondan sonra da bizimle beraber olmuştur. Millî mukavemette aslan payını kendine ayırmakta hata vardır. Bir elin sesi olur mu ki?'

Savaş Sonrası Yaşamı ve Vefatı

Türk Kurtuluş Savaşı'nın ardından İzmir'e yerleşen Yörük Ali Efe, 1928 yılında savaş sırasında bir süre karargah olarak kullandığı Yenipazar'a taşındı. 1934 yılında Soyadı Kanunu'nun çıkmasıyla 'Yörük' soyadını aldı. 1951 yılında İzmir'de geçirdiği bir tramvay kazasında bacaklarını kaybetti. Tedavi için gittiği Bursa'da aynı yıl hayatını kaybetti.

Vasiyeti üzerine Yenipazar'da toprağa verildi. Vasiyetinde 'Halkı iyidir, toprağı sever, toprağı seven insan sever. Ben orada rahat ederim.' diyerek bu topraklara olan sevgisini dile getirdi. Kurtuluş Savaşı'ndaki mücadelesi, halk tarafından türkülere konu oldu. Yenipazar'daki evi Kültür Bakanlığı tarafından müzeye dönüştürülerek 2001 yılında Yörük Ali Efe Müzesi adıyla ziyarete açıldı.

Milli Mücadeledeki Yeri

Yörük Ali Efe, yalnızca bir zeybek değil, aynı zamanda milli mücadelenin örgütlü direnişinin sembol isimlerinden biridir. Malgaç Baskını, düzensiz kuvvetlerin bilinçli ve planlı bir şekilde işgalciye karşı koyabileceğini göstermiş, bu da Batı Anadolu'daki direnişin moral kaynağı olmuştur. Onun liderliğinde kurulan cepheler, düzenli ordunun kuruluşuna kadar geçen sürede düşmanın Anadolu içlerine ilerleyişini durdurmuştur.

Yörük Ali Efe'nin askeri dehası ve vatanseverliği, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktasıdır. Bugün adına yakılan türküler, açılan müzeler ve anlatılan hikayeler, onun millet gönlündeki yerini canlı tutmaktadır.

Vefa ile

Yörük Ali Efe, vatan toprağını canı pahasına savunan ve milletin bağımsızlığı için mücadele eden tüm şehit ve gazilerimizin unutulmaz bir temsilcisidir. Onun aziz hatırası, Türk milletinin kalbinde sonsuza dek yaşayacaktır.