Bilgi Merkezi / Rehber
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk, Türk Kurtuluş Savaşı'nın önderi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır. Askeri dehası ve reformlarıyla modern Türkiye'nin temellerini atmış, laik ve milliyetçi politikalarıyla tanınmıştır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Doğum
- 1881, Selanik
- Ölüm
- 10 Kasım 1938, İstanbul
- Unvanlar
- Mareşal, Gazi, Cumhurbaşkanı
- Cumhurbaşkanlığı
- 29 Ekim 1923 - 1938
- Önemli Görevler
- Başkomutan, Yıldırım Ordular Grubu Komutanı
- Kurduğu Parti
- Cumhuriyet Halk Partisi (Halk Fırkası)
- Soyadı Kanunu
- 21 Haziran 1934
- Atatürk Soyadı
- 24 Kasım 1934
Erken Yaşam ve Eğitim
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır. Ailesi, Anadolu'dan Rumeli'ye göç etmiş Türkmen kökenlidir. Öğrenim hayatına mahalle mektebinde başlamış, ardından babasının isteğiyle Şemsi Efendi Mektebi'ne geçmiştir. Babasını 1888'de kaybettikten sonra bir süre çiftlikte yaşamış, sonra Selanik'e dönerek eğitimine devam etmiştir. Askeri öğrencilerin üniformalarından etkilenerek 1893'te Selanik Askeri Rüştiyesi'ne girmiştir. Burada matematik öğretmeni Üsküplü Mustafa Sabri Bey, kendisine 'Kemal' adını vermiştir.
Askeri Kariyeri ve Kurtuluş Savaşı
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı ordusunda görev yapan Atatürk, Çanakkale Cephesi'nde miralaylığa, Sina ve Filistin Cephesi'nde ise Yıldırım Ordular Grubu komutanlığına atanmıştır. Savaşın ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisiyle başlayan işgallere karşı Anadolu Hareketi'ne öncülük etmiştir. Ankara Hükümeti'ni kurmuş, Türk Orduları Başkomutanı olarak Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki başarısından dolayı 19 Eylül 1921'de 'gazi' unvanını almış ve mareşalliğe yükselmiştir. Askeri ve siyasi eylemleriyle İtilaf Devletleri'ne karşı zafer kazanmıştır.
Cumhuriyetin Kuruluşu ve Cumhurbaşkanlığı
Kurtuluş Savaşı'nın ardından 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilan edilmesiyle Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1938'deki ölümüne dek dört dönem bu görevi yürütmüş ve günümüze kadar en uzun süre cumhurbaşkanlığı yapan kişi olmuştur. Ayrıca Cumhuriyet Halk Partisi'ni 'Halk Fırkası' adıyla kurmuş ve ilk genel başkanı olmuştur.
Devrimler ve Reformlar
Atatürk, çağdaş ve laik bir ulus devlet kurmak için siyasal, ekonomik ve kültürel alanlarda kapsamlı reformlar gerçekleştirmiştir. Yabancılara tanınan ekonomik ayrıcalıklar kaldırılmış, üretim araçları ve demiryolları millileştirilmiştir. Eğitim Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu ile devlet denetimine alınmış, seküler ve bilimsel eğitim esas alınmıştır. Kadınlara sivil ve siyasal haklar tanınmış, çok eşlilik yasaklanmıştır. Arap alfabesi yerine Latin harfleri temelli yeni Türk alfabesi kabul edilmiş, eğitim seferberliği başlatılmıştır. Ayrıca sanayi, tarım ve hukuk alanlarında da önemli yenilikler yapılmıştır.
Kurumlar ve Miras
Atatürk'ün öncülüğünde veya desteğiyle Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, Türk Hava Yolları, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Hıfzıssıhha Enstitüsü, Türkkuşu, Sümerbank, Etibank, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve Diyanet İşleri Başkanlığı gibi birçok kamu kurumu kurulmuştur. Yerli tarım, tekstil, makine, uçak ve otomobil endüstrilerinin gelişimini desteklemiştir. Ancak hedefleri ile ülkenin sosyopolitik yapısı arasındaki uçurum kapanmamıştır.
Adı ve Soyadı
Mustafa adını babası Ali Rıza Efendi, kendi dedesinin adı olması nedeniyle vermiştir. 'Kemal' adının verilmesine yönelik çeşitli iddialar vardır. 1934'te Soyadı Kanunu'nun kabulünden sonra TBMM tarafından kendisine 'Atatürk' soyadı verilmiştir. Bu soyadı Saffet Arıkan'ın armağanıdır. Atatürk, 1935'te Arapça 'Kemal' adını, Eski Türkçede 'kale' anlamına gelen 'Kamâl' olarak değiştirmiş, ancak 1937'de eski yazımına geri dönmüştür.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Mustafa Kemal Atatürk» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.