Bilgi Merkezi / Rehber
Seyit Onbaşı
Seyit Onbaşı, I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'nde gösterdiği olağanüstü gayretle hafızalara kazınmış bir Türk askeridir. 18 Mart 1915'te Rumeli Mecidiye Tabyası'nda sırtladığı top mermisiyle düşman zırhlısını vurması, onu efsanevi bir kahraman hâline getirmiştir. Bu sayfada Seyit Onbaşı'nın hayatı, kahramanlığı ve hatırasının yaşatıldığı eserler hakkında bilgi bulabilirsiniz.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Doğum
- Eylül 1889, Balıkesir/Havran
- Ölüm
- 1 Aralık 1939
- Rütbe
- Onbaşı
- Savaşlar
- Balkan Savaşı, I. Dünya Savaşı (Çanakkale), Kurtuluş Savaşı (Büyük Taarruz)
- Önemli Olay
- 18 Mart 1915'te HMS Ocean zırhlısını batırması
- Mermi Ağırlığı
- 215 kg (kaynaklara göre değişir)
- Anıt
- Koca Seyit Anıtı (2006)
- Havalimanı
- Seyit Onbaşı Havalimanı (2012)
Hayatı ve Askerlik Hizmeti
Seyit Ali Çabuk, Eylül 1889'da Balıkesir'in Havran ilçesine bağlı Manastır (sonraki adı Çamlık, bugünkü adı Koca Seyit) köyünde doğdu. Babası Abdurrahman, annesi Emine'dir. 1909 yılında Osmanlı Ordusu'na katılan Seyit Ali, Balkan Savaşı'nda çarpıştı. I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla 1914'te Çanakkale Cephesi'nde topçu eri olarak göreve başladı.
Savaşın ardından 1918'de terhis olup köyüne dönen Seyit Ali, ormancılık ve kömürcülükle uğraştı. Kurtuluş Savaşı sırasında tekrar orduya çağrıldı ve 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'a katıldı. İlk eşi Emine'den Ayşe (1911) adında bir kızı, ikinci eşi Hatice'den ise Ramazan, Osman ve Abdurrahman adında üç oğlu oldu. 1934'te Havran'da konaklayan Mustafa Kemal Atatürk ile görüştü ve Soyadı Kanunu ile 'Çabuk' soyadını aldı. Ömrünün son yıllarında zeytinyağı fabrikasında hamallık ve ayakkabı yamama işleriyle geçimini sağladı. 1 Aralık 1939'da zatürre hastalığı nedeniyle hayatını kaybetti.
Çanakkale'de Kahramanlık Anı
18 Mart 1915'te Müttefik donanması, Çanakkale Boğazı'ndan geçmek için Anadolu ve Rumeli hattındaki tabyalara yoğun bombardıman başlattı. Rumeli Mecidiye Tabyası'nda görevli Seyit Ali'nin bataryasına isabet eden bir mermi cephaneliği havaya uçurdu; on dört er hayatını kaybetti, yirmi dört er yaralandı. Bataryada yalnızca Seyit Ali ve Niğdeli Ali adlı arkadaşı yara almadan kurtuldu. Toplardan sadece biri kullanılabilir durumdaydı.
Müttefik donanmasının başındaki Amiral De Robeck, saat 17.50 sıralarında donanmanın Boğaz'a doğru ilerlemesini emretti. Rumeli Mecidiye Tabyası'nda çalışır durumda tek top kalmıştı; ancak mermi kaldıran kaldıraç kısmı bozulmuştu. Seyit Ali, Niğdeli Ali'nin yardımıyla sırtına bir mermi yükleyerek topa ateş etti. Üçüncü atışta İngilizlerin en büyük savaş gemilerinden HMS Ocean'ı dümen donanımından vurdu. Mermi, geminin su kesiminin altına isabet ederek yan yatmasına neden oldu. Kontrol edilemez hâle gelen gemi, Nusret mayın gemisinin döktüğü mayınlardan birine çarptı. Ocean zırhlısı, kimi kaynaklara göre saat 18.00 civarında, kimi kaynaklara göre ise 22.00 civarında Eskihisarlık bölgesinde (bugünkü Çanakkale Şehitler Anıtı'nın karşısı) sulara gömüldü. Müttefik donanması Çanakkale'den ayrıldı. Seyit Ali'ye bu başarısından dolayı onbaşılık unvanı verildi.
Merminin Ağırlığı ve Sonrası
Seyit Onbaşı'nın kaldırdığı top mermisinin ağırlığı hakkında kaynaklarda farklı bilgiler bulunur. Bazı kayıtlarda 276 kg olarak geçen merminin aslında 215 kg olduğu, Osmanlı döneminde Almanya ile olan ağırlık birimi farkından dolayı 215 okkanın (yaklaşık 276 kg) sehven kayıtlara geçtiği düşünülür. Mecidiye Tabyası'nda sergilenen savaştan kalma mermiyi hassas kantarla tartan araştırmacılar, net kütlenin 215 kilogram olduğunu belirlemiştir.
Ocean zırhlısını batıran atıştan sonra Müstahkem Mevki Komutanı, Seyit Ali Onbaşı'dan top mermisi sırtında fotoğraf çekilmesini istedi. Ancak Seyit Ali, ne kadar zorlansa da mermiyi bir daha kaldıramadı. Bunun üzerine Harp Mecmuası için tahta bir mermi maketiyle fotoğraf çekildi; bu fotoğraf derginin ikinci sayısında yayımlandı. Nisan başlarında 19. Fırka Tümen Komutanı Mustafa Kemal, onu Bigalı köyündeki karargâhında konuk etti.
Anıtlar ve Heykeller
Seyit Onbaşı'nın ölümünden sonra köyünün adı 'Kocaseyit' olarak değiştirildi. Mezarının bulunduğu yere, tüm şehitleri temsilen 2006 yılında Koca Seyit Anıtı yaptırıldı. Anıt alanında Koca Seyit heykeli, Atatürk heykeli, anıt, müze ve savaş topu yer alır. Anıt, Tankut Öktem tarafından projelendirilmiş; Öktem'in ölümü nedeniyle ailesinden Pınar Öktem Doğan ve Oylum Öktem İşözen tarafından tamamlanmıştır.
Heykeltıraş Hüseyin Anka Özkan tarafından bronz ve tuzdan yapılan bir heykel, 1996 yılında Kilitbahir köyü sınırında Rumeli Mecidiye Tabyası'nın bulunduğu yere dikildi. Heykel, Seyit Ali'yi mermiyi sırtında değil kucağında taşır şekilde gösterdiği gerekçesiyle 2006'da kaldırıldı; Kasım 2010'da yeniden yerine konuldu. Seyit Ali'yi askerî kıyafetlerle, başında kabalak ve mermiyi sırtında taşırken tasvir eden 4 metrelik bir heykel ise heykeltıraş Eray Okkan tarafından fiber epoksi polyester ve çini birleşimi malzemeyle yapıldı ve Eceabat ilçesinde bir parka yerleştirildi.
Adının Verildiği Yerler ve Romanlarda Seyit Onbaşı
Seyit Onbaşı'nın adı, ölümünden sonra köyüne verildi; 'Çamlık' olan isim 'Kocaseyit' olarak değiştirildi. Ayrıca Edremit, Burhaniye ve Havran ilçeleri arasında bulunan Balıkesir-Körfez Havalimanı'nın adı 2012 yılında 'Seyit Onbaşı Havalimanı' olarak değiştirildi.
Seyit Onbaşı'nın hikâyesi, Çanakkale Savaşı'nı konu alan birçok romanda işlenmiştir. 'Tarihe Sığmayan Destan Çanakkale' (Mehmet Kaplan, 2003) romanında 'Koca Seyit' adıyla anılır. 'Çanakkale Mahşeri' (M. N. Özdemir, 1998) romanında, savaş anında insanüstü bir güçle mermiyi sırtlayıp topa sürmesi ve savaştan sonra mermiyi yerinden oynatamaması konu edilir. 'Zulüm Dağları Aşar - Çanakkale İçinde' (Rahmi Özen, 2000) romanında anlatıya yer verilir; ancak kahramana 'Yahya Çavuş' adı verilmiştir. 'Çanakkale'de Çocuklar da Savaştı' (Sevinç Koçak & Salim Koçak, 2006) romanında kahraman 'Seyit Ali Çavuş' olarak geçer. 'Çanakkale Askerine Rütbe Gerekmez' (Sezen Özol, 1988) romanında ise Seyit Onbaşı anlatısı gerçeğe yakın şekilde yer bulur.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Seyit Onbaşı» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.