Kemalyeri Kitabesi

Kemalyeri Kitabesi, Conkbayırı’nın 1,5 kilometre güneyinde; Suyatağı ve Silah Sırtı’nı izleyen dar bir yolun sonunda, tarihî Kemalyeri mevkiinde yer almaktadır. Anıt, Mimar Ahmet Gülgönen’in tasarımıdır.

19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, 25 Nisan 1915 gecesi harp karargâhını bu noktada kurmuş; 17 Mayıs 1915’e kadar emrindeki kuvvetleri buradan sevk ve idare etmiştir. 10 Mayıs 1915’te, burada bir çukurda harita ve arazi incelemesi yapan Mustafa Kemal’e, 3. Kolordu Kurmay Başkanı Albay Fahrettin (Altay) Bey, orada ne yaptığını sormuştur. Mustafa Kemal, bölgeyi incelediğini ve bulunduğu yerin adını araştırdığını söylemiştir. Bunun üzerine Fahrettin Bey, “Mademki bir isim bulamadın, o hâlde buranın adı ‘Kemalyeri’ olsun” diyerek bu tarihî ismi vermiştir.

Anıtın üzerinde, Yarbay Mustafa Kemal’in 3 Mayıs 1915 saat 19.00’da kuvvetlerine verdiği emrin beşinci paragrafı yazılıdır: “Benimle beraber burada muharebe eden bütün askerler kesin olarak bilmelidir ki, bize verilen namus görevini eksiksiz yapmak için bir adım geri gitmek yoktur. Uyku, dinlenme aramanın, bu dinlenmeden yalnız bizim değil, bütün milletimizin sonsuza kadar yoksun kalmasına neden olacağını hepinize hatırlatırım.”

3. Kolordu Komutanı, 19. Tümen’in başarılı muharebeleri dolayısıyla 30 Nisan 1915’te gönderdiği takdir telgrafında şu ifadelere yer vermiştir: “Fedakâr ve gayretli çalışmalarınıza bir mükâfat olmak üzere padişah adına size gümüş imtiyaz harp madalyası gönderildi. Geceli gündüzlü devam eden harbi, başarılı bir şekilde görülen fedakâr hizmetlerinizin devamını bekler ve candan tebrik ederim. Emrinizdeki subay ve askerlerden harp imtiyaz ve liyakat madalyası almaya layık olanları da bildiriniz.”

Liman Von Sanders, anılarında Mustafa Kemal Atatürk’e dair şunları kaydetmiştir: “O akşam, Anafartalar bölgesindeki tüm kuvvetlerin komutasını, Arıburnu Cephesi’nin en kuzey noktasında bulunan 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal Bey’e verdim. İlk askerî başarılarını Trablusgarb’da kazanmış olan Mustafa Kemal, sorumluluk almaktan zevk duyan bir liderdi. 25 Nisan sabahı, kendi inisiyatifi üzerine, 19. Tümeni ile ilerlemekte olan düşmanı sahile geri atmış, daha sonra tüm saldırılara inatla ve bükülmez bir biçimde karşı koyarak üç ay boyunca Arıburnu Cephesi’ni tutmuştu. O’nun enerjisine güvenim tamdı. 9 Ağustos sabahı, Azmak Deresi’nin iki yanında daha önce üç defa emredilmiş olan taarruzun komutasını eline almış ve düşmanı birkaç yerde sahile kadar geri sürmüştü. Ama Mestantepe düşman elinde kalmıştı. Kaybedilmiş olan 24 saati telafi etmek mümkün değildi. Bu sırada, önemli sayıda İngiliz kuvveti karaya çıkmıştı. …Mustafa Kemal, 10 Ağustos sabahı erkenden, esas itibarıyla Güney Grubu’ndan gelen takviyelerle, Kocaçimen Tepesi yanında ve bitişiğindeki Conkbayırı’nda bulunan İngiliz piyadelerine karşı bir hücumu şahsen yürüttü ve onları kuzey sırtlarından önemli ölçüde gerilere sürdü. Bu hâkim dağın Türklerin elinde kalması, böylelikle kesin olarak temin edildi.”