Bilgi Merkezi / Rehber
Sarıkamış Harekâtı
Sarıkamış Harekâtı, I. Dünya Savaşı'nın Kafkas Cephesi'nde Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında 22 Aralık 1914 ile 6 Ocak 1915 tarihleri arasında gerçekleşen muharebelerdir. Harekât, Osmanlı ordusunun lojistik ve askerî taktik hataları nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Tarih
- 22 Aralık 1914 - 6 Ocak 1915
- Yer
- Sarıkamış ve çevresi (Oltu, Narman, Penek, Horasan, Bardız, Mecingirt, Karaurgan, Divik)
- Sonuç
- Osmanlı İmparatorluğu'nun yenilgisi
- Osmanlı Komutanları
- Enver Paşa, Hasan İzzet Paşa, Hafız Hakkı Bey
- Rus Komutanları
- General Yudenich
- Osmanlı Kayıpları
- Kaynaklara göre değişir; Ali İhsan Sabis'e göre 11.800 er ve 212 subay
- Rus Kayıpları
- General Yudenich'e göre 6.000, Paul Muratoff'a göre 7.000
Savaş Öncesi Durum
Kafkas cephesindeki çatışmalar, 1 Kasım'da Rus kuvvetlerinin Osmanlı sınırını geçmesiyle başladı. Osmanlı tarafında, Hasankale'de konuşlu 11. Kolordu'ya bağlı 18. ve 34. Tümenler, Rus sınırına en yakın birliklerdi. Ordu komutanı Hasan İzzet Paşa, barış döneminde hazırlanan plana uyarak bu tümenleri Erzurum'un doğusundaki Höyükler mevzisine çekti. Keşif için gönderilen 2. Nizamiye Süvari Tümeni, Binbaşı Yusuf İzzet Bey komutasında Rus kuvvetlerini bozguna uğrattı ve düşmanın zayıf olduğunu bildirdi.
7-9 Kasım tarihleri arasında yapılan 1. Köprüköy Muharebesi'nde Türk birlikleri Rusları geri çekilmeye zorladı. Bu, Osmanlı ordusunun I. Dünya Savaşı'ndaki ilk muharebesiydi ve askerlere moral kaynağı oldu. Ancak 21 Kasım'da Hasan İzzet Paşa, cephanenin azaldığı ve kuzeydeki Rus kuvvetleri hakkında abartılı bilgiler aldığı gerekçesiyle ordunun geri çekilmesini emretti. Bu karar, ağır zayiatlara ve moral bozukluğuna yol açtı.
Komuta Değişiklikleri ve Planlama
Geri çekilme kararı, Erzurum ve Trabzon valileri ile Teşkilat-ı Mahsusa liderlerinin Enver Paşa'ya şikâyet telgrafları göndermesine neden oldu. Bunun üzerine Enver Paşa, cepheyi teftiş etmesi için Hafız Hakkı Bey'i Kafkasya'ya gönderdi. Hafız Hakkı Bey, 29 Kasım'da Erzurum'a ulaştı ve yaptığı incelemeler sonucunda Oltu üzerinden bir kuşatma harekâtı yapılabileceğini bildirdi.
Hafız Hakkı Bey, 10. Kolordu komutanı Ziya Paşa'nın görevden alınarak yerine kendisinin atanmasını sağladı. 9. Kolordu komutanı Ahmet Fevzi Paşa ise geri çekilme kararını eleştirdiği için görevden alındı ve yerine Ali İhsan Paşa getirildi. Enver Paşa, 6 Aralık'ta İstanbul'dan ayrılarak 12 Aralık'ta Erzurum'a ulaştı ve harekât planını görüştü.
Harekâtın Başlaması ve Gelişmeler
Enver Paşa'nın gelişiyle birlikte Sarıkamış Harekâtı için hazırlıklar hızlandı. Plan, 9. ve 10. Kolordu'nun Oltu üzerinden Rus sağ kanadını kuşatması, 11. Kolordu'nun ise cephede Rusları oyalaması esasına dayanıyordu. Ancak kış şartları, yetersiz lojistik ve arazi koşulları harekâtı olumsuz etkiledi.
Harekât 22 Aralık'ta başladı. Osmanlı birlikleri, ağır kış koşulları ve erzak sıkıntısı nedeniyle büyük zorluklar yaşadı. Donma vakaları ve tifüs salgını ordunun gücünü ciddi şekilde azalttı. Rus kuvvetleri ise tahkimatlı mevzilerde savunma yaparak Osmanlı ilerleyişini durdurdu.
Sonuç ve Kayıplar
Sarıkamış Harekâtı, 6 Ocak 1915'te Osmanlı ordusunun geri çekilmesiyle sonuçlandı. Harekât, Osmanlı İmparatorluğu için askerî bir yenilgi oldu. Kayıplar konusunda kaynaklarda farklı rakamlar bulunmaktadır. Ali İhsan Sabis'e göre Köprüköy muharebelerinde Osmanlı kaybı 11.800 er ve 212 subaydı; bunların 2.000'i ölü, 6.000'i yaralı, kalanı tutsak ve kaçaktı. Rus kayıpları ise General Yudenich'e göre 6.000 civarındaydı (1.000 ölü, 4.000 donmuş), Paul Muratoff ise bu sayıyı 7.000 olarak verir.
Harekâtın başarısızlığında lojistik eksiklikler, kış şartları ve taktik hatalar etkili oldu. 3. Ordu'nun barış dönemi mevcudu 96.000 iken, firarlar ve hastalıklar nedeniyle muharebeye 70.000'den az askerle katılabildi. Bu durum, Osmanlı ordusunun Kafkas Cephesi'ndeki gücünü önemli ölçüde zayıflattı.
Tartışmalar ve Değerlendirmeler
Sarıkamış Harekâtı, askerî tarihçiler tarafından lojistik ve planlama hataları açısından sıklıkla eleştirilmiştir. Enver Paşa'nın ısrarıyla uygulanan kuşatma planı, dönemin Alman askerî danışmanlarından Liman Von Sanders tarafından da riskli bulunmuştu. Liman Paşa, dar dağ yollarının kış şartlarında aşılmasının güçlüğüne ve erzak naklinin imkânsızlığına dikkat çekmişti.
Harekât sırasında yaşanan kayıplar, Türk askerî tarihinde derin bir iz bırakmıştır. Bugün Sarıkamış, fedakârlık ve azmin sembolü olarak anılmakta, şehitler anma törenleriyle yâd edilmektedir.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Sarıkamış Harekâtı» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.