Preveze Deniz Muharebesi

Öncesi

1537 yılında Barbaros Hayreddin Paşa, büyük bir Osmanlı donanmasıyla Ege ve Yunan denizlerindeki Venedik adalarını ele geçirdi. Sire, Egine, Aniye, Bara, İstendil, Kerpe, Kaşot ve Nakşa adalarının fethiyle Nakşa Dükalığı Osmanlı topraklarına katıldı. Ardından Venedik kontrolündeki Korfu Adası kuşatıldı ve İspanyol toprağı olan Calabria sahilleri vuruldu.

Bu gelişmeler üzerine Papa III. Paulus, Şubat 1538'de İspanyol İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti, Ceneviz Cumhuriyeti, Papalık Devleti ve Malta Şövalyeleri'ni bir araya getirerek Kutsal İttifak adı verilen bir Haçlı donanması oluşturdu. Amaç, Osmanlı'nın Akdeniz'deki yükselişini durdurmaktı.

Kuvvetler ve Konumlanma

Barbaros Hayreddin Paşa'nın emrinde 122 kadırga ve galyot ile 12.000 levent bulunuyordu. Kutsal İttifak donanması ise 112 kadırga, 50 kalyon ve 140 barka olmak üzere 300'ün üzerinde gemiden oluşuyordu ve 60.000 asker taşıyordu. Haçlı donanmasının başında, Kutsal Roma Cermen İmparatoru Şarlken'in hizmetindeki Cenevizli Amiral Andrea Doria vardı.

Kutsal İttifak donanması Korfu Adası açıklarında toplandı. Papalık filosu Amiral Marco Grimani, Venedik filosu ise Vincenzo Capello komutasındaydı. 22 Eylül 1538'de Andrea Doria, İspanyol-Ceneviz filosuyla katıldı. Doria gelmeden önce Grimani'nin Preveze Kalesi yakınlarına asker çıkarma girişimi Osmanlı kuvvetlerince püskürtüldü. Bu sırada Ege'deki İstanköy Adası'nda bulunan Barbaros, donanmasıyla harekete geçerek Kefalonya Adası'nı aldı ve Preveze'ye ulaştı.

Muharebe Öncesi Taktikler

Sinan Reis, Barbaros Hayreddin Paşa'ya askerlerin Narda Körfezi girişindeki Actium'a yerleştirilmesini önerdi. İlk başta tereddüt eden Barbaros, bu hamlenin zaferi garanti altına alacağını görerek kabul etti. Actium'daki Türk askerleri, Osmanlı filosunu topçu ateşiyle desteklerken, Doria'yı gemilerini sahilden uzak tutmaya zorladı.

Haçlıların zafer için Actium'a asker çıkarması gerekiyordu, ancak Grimani'nin başarısız hücumunun ardından Doria karada da bozgun yaşamaktan çekiniyordu. 25 ve 26 Eylül'de Preveze Kalesi'ne yönelik iki çıkarma girişimi daha Murat Reis tarafından püskürtüldü. Ters rüzgâr korkusuyla Doria gemilerini sahilden uzak tuttu. 27 Eylül'ü 28 Eylül'e bağlayan gece Doria, 30 mil güneye çekilerek Lefkada Adası yakınlarındaki Sessola'ya demirledi.

Muharebe

28 Eylül 1538 şafağında Türklerin üzerlerine geldiğini gören Doria büyük şaşkınlık yaşadı. Barbaros Hayreddin Paşa gece boyunca güneye ilerlemişti. Turgut Reis altı büyük galyotla sol kanatta yer aldı. Sayıca az Osmanlı kuvvetinin bu cesur saldırısı karşısında Doria, Grimani ve Capello'nun baskılarına rağmen ancak üç saat sonra savaş düzeni alabildi.

Rüzgârın kesilmesi, ağır kalyonlardan oluşan Haçlı donanmasını hareketsiz bıraktı. Venedik'in devasa sancak gemisi Galeone di Venezia açıkta mahsur kaldı. Osmanlı kadırgaları bu gemiyi kuşatarak saatlerce süren çetin bir çarpışmanın ardından ele geçirdi. Rüzgâr esmeye başlayınca Doria çeşitli manevralarla Türkleri denize çekmeye çalıştı, ancak başarılı olamadı. Osmanlı donanması Y şeklindeki dizilişiyle Haçlı gemilerini hızla devre dışı bıraktı.

Sonuç ve Kayıplar

Günün sonunda Osmanlı donanması, Kutsal İttifak'a ait 128 gemiyi batırdı, yok etti veya ele geçirdi ve yaklaşık 3.000 esir aldı. Türk tarafı hiç gemi kaybetmedi; 400 şehit ve 800 yaralı verdi. Ertesi sabah elverişli rüzgârla İspanyol-Ceneviz gemilerini riske atmak istemeyen Doria, Venedik, Papalık ve Malta komutanlarının itirazlarına rağmen Korfu'ya çekilerek savaş alanını terk etti.

Doria'nın bu çekilişi, kendi gemilerini koruma isteğine ve Venedik'e karşı uzun süredir beslediği düşmanlığa bağlandı. 1539'da Barbaros Hayreddin Paşa, İyonya ve Ege denizlerindeki kalan Hristiyan karakollarını da ele geçirdi. Ekim 1540'ta imzalanan barış anlaşmasıyla Venedik, Mora ve Dalmaçya'daki topraklarını ve Ege, İyonya ile Doğu Adriyatik'teki adalarını Osmanlı'ya bıraktı; ayrıca 300.000 duka altın savaş tazminatı ödemeyi kabul etti.

Akdeniz'deki Etkileri

Preveze zaferi, 1560'taki Cerbe Savaşı ile birlikte Osmanlıların Akdeniz'deki iki büyük rakip güç olan Venedik ve İspanya'nın çabalarını boşa çıkardı. Bu zaferler sayesinde Osmanlı Donanması, 1571'deki İnebahtı Savaşı'na kadar Akdeniz'deki büyük ölçekli filo savaşlarında rakipsiz kaldı. Preveze, aynı zamanda MÖ 31'deki Aktium Muharebesi ile aynı coğrafyada gerçekleşmesi bakımından da tarihî bir önem taşır.

Bugün 28 Eylül, Türkiye'de Türk Deniz Kuvvetleri Günü olarak kutlanmakta ve bu büyük zaferin hatırası yaşatılmaktadır.

Vefa ile

Preveze'de şehit düşen 400 Osmanlı levendi, Akdeniz'in Türk gölü hâline gelmesinin temelini atmıştır. Onların aziz hatıraları, Türk Deniz Kuvvetleri'nin bugünkü gücüne ve milletimizin şükran duygusuna ilham kaynağı olmaya devam etmektedir.