Nusret Mayın Gemisi

Geminin Özellikleri ve Hizmete Girişi

Nusret, asıl adı Nusrat olan ve zamanla Nusret olarak anılan bir mayın dökücü gemidir. 1911 yılında Almanya'nın Kiel şehrinde kızağa çekilmiş, 1913 yılında Osmanlı Donanması'na katılmıştır. Malatya Arapgirli Cevat Paşa'nın emriyle hizmete giren gemi, Osmanlı Donanması ve Türk Deniz Kuvvetleri bünyesinde görev yapmıştır.

Karanlık Liman Harekâtı

1915 ilkbaharında Müttefik Donanması, Boğaz'ın girişindeki tabyaları bombalıyor, keşif uçuşları yapıyor ve mayın temizleme gemileriyle saldırıya hazırlanıyordu. Bu gelişmeler üzerine Müstahkem Mevkii Komutanlığı, 26 mayının Karanlık Liman'a dökülmesine karar verdi.

7 Mart'ı 8 Mart'a bağlayan gece Nusret, Yüzbaşı Tophaneli İsmail Hakkı Bey ve Mayın Grup Komutanı Yüzbaşı Hafız Nazmi (Akpınar) Bey komutasında harekete geçti. Düşman gemilerinin projektörlerine rağmen Anadolu yakasındaki Erenköy'deki Karanlık Liman'a mayınlarını bıraktı. Geminin çarkçı başısı Ön Yüzbaşı Çarkçı Ali Yaşar (Denizalp) Efendi idi. Ertesi günlerde İngilizler deniz ve hava keşifleri yaptılar ancak bu mayınları bulamadılar.

Harekâtın Etkileri

Nusret'in döşediği mayınlar, 18 Mart 1915'te Çanakkale harekâtının kaderini değiştirdi. Bu mayınlar, 639 kişilik mürettebatıyla Bouvet zırhlısını ve ardından HMS Irresistible ile HMS Ocean gemilerini batırdı. Bu olay, Nusret'e 'dünyanın en ünlü mayın gemisi' unvanını kazandırdı.

İngiliz Generali Oglander, 'Çanakkale-Gelibolu Askerî Harekâtı' adlı eserinde bu durumu şöyle değerlendirmiştir: 'Pek uygun başlamış olan gün bu meçhul mayın hattının olağanüstü ve ortalığı kırıp geçiren başarısı yüzünden, tam bir başarısızlıkla sona erdi. Bu yirmi mayının seferin talihi üzerindeki etkisi ölçülemez.'

Tarihî Yorumlar

Colyen Corbet, 'Deniz Harekâtı' adlı eserinde olayı şöyle anlatmıştır: 'Felaketlerin hakiki sebebi keşif ve tayin olununcaya kadar çok geçmedi. Gerçek şu idi ki, 8 Mart gecesinde Türkler, haberimiz olmadan Erenköy Koyu'na paralel olarak 26 mayın dökmüşler ve keşif gemilerimiz, aramaları esnasında bunlara rastlamamışlardı. Türkler bu mayınları özel amaçla manevra sahamıza koymuşlar, gösterdiğimiz bütün ihtiyata rağmen baş döndürücü bir zafer kazanmışlardır.'

Bahriye Nazırı Winston Churchill, 1930'da 'Revue de Paris' dergisinde şu yorumu yapmıştır: 'Birinci Dünya Harbi'nde bu kadar insanın ölmesine, harbin ağır masraflara mal olmasına, denizlerde onca ticaret ve savaş gemisinin batmasına başlıca neden, Türkler tarafından o gece atılan o incecik çelik halat ucunda sallanan yirmi altı demir kaptır.'

Cumhuriyet Dönemi ve Mirası

Gemi, 1962'de özel kişilerce satın alınarak 'Kaptan Nusret' adıyla kuru yük gemisi olarak hizmet vermiştir. 1990 yılında Mersin açıklarında alabora olmuştur. 1999 yılında bir grup gönüllü tarafından su yüzüne çıkarılan Nusret, 2003 yılında Tarsus Belediyesi tarafından, Çanakkale Savaşları ile ilgili heykellerin de yer aldığı bir çevre düzenlemesi ile anıt haline getirilmiştir.

2011 yılında Gölcük Tersanesi Komutanlığında bire bir ölçülerindeki 'tıpkı yapımı' TCG NUSRET gemisi inşa edilmiş ve bugün Çanakkale'de müze olarak hizmet vermektedir. Nusret Mayın Gemisi'nin 100. yıl anma töreninde (8 Mart 2015), gemi temsili olarak yeniden suya indirilmiştir. Sabah 06:15'te denize açılan gemi, 100 metre aralıklarla denize temsili iki mayın bırakmıştır.