Nuri Killigil

Erken Dönem ve Askeri Kariyer

Nuri Killigil, 1890 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Osmanlı ordusunda subay olarak yetişen Killigil, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte Enver Paşa tarafından Libya'ya gönderildi. Burada yerli halkı örgütleyerek İtalyan ve İngiliz kuvvetlerine karşı mücadele etti. Gösterdiği başarılar üzerine önce Fahri Mirliva, ardından Fahri Ferik rütbesine yükseltilerek paşa unvanını aldı.

Killigil'in askeri dehası, özellikle Kafkasya cephesinde kendini gösterdi. Enver Paşa'nın kardeşi olması, ona önemli görevler verilmesinde etkili oldu. Ancak Nuri Paşa, kendi yetenekleri ve cesaretiyle de ön plana çıktı.

Kafkas İslam Ordusu ve Bakü'nün Kurtuluşu

Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru, Azerbaycan'da Rus ve Ermeni birliklerinin Müslüman ahaliye yönelik katliamları üzerine Nuri Paşa, Kafkas İslam Ordusu'nu kurdu. Bu ordu; Osmanlı, Azeri ve Dağıstanlı askerlerden oluşuyordu. Amaç, Azerbaycan'ı işgalden kurtarmaktı.

İngilizler, Bakü'deki Rus ve Ermeni kuvvetlerine destek için küçük bir birlik gönderdiyse de Kafkas İslam Ordusu karşısında tutunamadı. 15 Eylül 1918'de Bakü kurtarıldı ve Nuri Paşa, bu zaferle "Bakü Fatihi" olarak anılmaya başlandı. Ekim ayında Dağıstan da Rus işgalinden kurtarıldı.

Mütareke ve Sonrası

Suriye cephesindeki Nablus bozgunu ve ardından imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti'nin savaştan çekilmesine yol açtı. Bu gelişmeler üzerine Enver Paşa ülkeyi terk etti. Türkiye'nin Moskova Antlaşması ile Azerbaycan'ı Sovyetler Birliği'ne bırakması, Kafkas İslam Ordusu'nun dağılmasına neden oldu.

Nuri Paşa, bir süre Ankara'da kaldıktan sonra sağlık sorunları nedeniyle Berlin'e gitti. 1925'te özel izinle Türkiye'ye döndü ve yarbay rütbesiyle emekliye ayrıldı. Emeklilik tarihini geri çektirerek Doğu Cephesi'ndeki hizmetlerini belgeledi ve 1929'da İstiklal Madalyası ile taltif edildi.

Sanayi Hayatı ve Silah Üretimi

Almanya'da geçirdiği yılların ardından 1938'de Türkiye'ye dönen Nuri Killigil, Zeytinburnu'nda bir kok kömürü şirketini satın alarak madeni eşya fabrikasına dönüştürdü. Burada tabanca, matara, demir çubuk, gaz maskesi ve mermi üretimine başladı. 1946'da fabrikayı Sütlüce'ye taşıyarak havan ve havan mermisi üretimine de geçti.

Killigil'in ürettiği silahlar, dönemin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikteydi. Özellikle Killigil tabancası, sınırlı sayıda üretilmiş ve bugün İstanbul Harbiye Askeri Müzesi'nde sergilenmektedir. Bu tabanca, mirasçıları tarafından müzeye bağışlanmış olup özel kutusunda korunmaktadır.

Şehadeti

2 Mart 1949'da Sütlüce'deki fabrikada peş peşe üç büyük patlama meydana geldi. Bu patlamada Nuri Killigil ile birlikte 27 kişi hayatını kaybetti. Killigil'in cesedi bulunamadı ve boş tabutla defnedildi. Kabri, Edirnekapı Şehitliği'ndedir.

Nuri Killigil'in ölümü, ülke genelinde derin üzüntü yarattı. Silah sanayiine yaptığı katkılar ve vatan savunmasındaki fedakarlıkları, onu Türk tarihinin unutulmaz kahramanları arasına yerleştirdi.

Vefa ile

Nuri Killigil, hem cephede hem de cephe gerisinde vatanına hizmet etmiş bir kahramandır. Bugün Edirnekapı Şehitliği'ndeki kabri, onun aziz hatırasını yaşatan bir mekân olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.