Bilgi Merkezi / Rehber
Kurtuluş Savaşı
Kurtuluş Savaşı, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı İmparatorluğu'nun İtilaf Devletleri'nce işgali üzerine, 1919-1922 yılları arasında Misak-ı Milli sınırları içinde ülke bütünlüğünü korumak için verilen çok cepheli bir siyasi ve askeri mücadeledir. Bu süreç, Batı'da Yunan ordusuna, güneyde Fransız kuvvetlerine, doğuda Ermeni birliklerine ve iç isyanlara karşı yürütülmüş; savaş, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sonuçlanmıştır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Başlangıç
- 1919
- Bitiş
- 1922
- Önemli Tarih
- 19 Mayıs 1919 (Samsun'a çıkış)
- Önemli Tarih
- 30 Ağustos 1922 (Başkomutanlık Meydan Muharebesi)
- Önemli Tarih
- 11 Ekim 1922 (Mudanya Mütarekesi)
- Önemli Tarih
- 24 Temmuz 1923 (Lozan Antlaşması)
- Sonuç
- Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması
- Komutanlar
- Mustafa Kemal Paşa, Kâzım Karabekir Paşa, İsmet Bey, Refet Bey
Savaşın Başlangıcı ve İşgaller
I. Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, İtilaf Devletleri'ne güvenlikleri gerekçesiyle istedikleri yerleri işgal etme yetkisi tanıyordu. Bu kapsamda 13 Kasım 1918'de İtilaf donanması İstanbul önlerine demir attı; kısa sürede Çanakkale ve İstanbul Boğazları ile Trakya işgal edildi. Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz'de Mersin, Adana, Maraş, Antep ve Urfa Fransız; Antalya ve Muğla İtalyan işgali altına girdi. Ermeniler Doğu Anadolu'yu işgal ederken, Eskişehir, Kütahya ve Amasya gibi kentlerde İngiliz askerleri bulunuyordu.
Bu işgaller karşısında Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı ve yurt çapında topyekûn bir direniş başlatmak için harekete geçti. O dönemde İngiliz kabinesi, imparatorluğunun Müslüman tebaası üzerindeki etkiyi gözeterek Anadolu'nun parçalanmasını engellemek ve İtalya ile Fransa'yı bölgeden uzaklaştırmak amacıyla ABD mandası önerisini gündeme getirdi; bu süreç barış müzakerelerini Şubat 1920'ye kadar erteledi.
Kuvâ-yi Milliye ve Örgütlenme
Mustafa Kemal Paşa, kongreler düzenleyerek halkı manen hazırladı ve askeri direnişi örgütledi. İlk aşamada halktan oluşturulan silahlı müfrezelerle işgali yavaşlatmayı ve bu sayede düzenli ordunun kurulması için zaman kazanmayı planladı. Kuvâ-yi Milliye adı verilen bu birlikler, özellikle güney cephesinde Fransızlara karşı gerilla taktikleriyle başarılı oldu.
Doğu Cephesi'nde ise Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu, Ermeni birliklerine karşı üstünlük sağladı. Bu başarılar sonucunda Sarıkamış, Kars ve Gümrü ele geçirildi ve 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Batı Cephesi'nde ise Kuvâ-yi Milliye birlikleri, Yunan ordusunu yenebilecek güçte olmasa da onları oyalayarak zaman kazandırdı.
Düzenli Orduya Geçiş ve İnönü Muharebeleri
22 Haziran 1920'de Yunanların Gediz taarruzu, düzenli ordunun gerekliliğini açıkça ortaya koydu. Bu sırada Yunanistan'da yaşanan siyasi değişiklikler, Kral Konstantin'in tahta dönmesiyle sonuçlandı. Mustafa Kemal Paşa, 9 Aralık 1920'de Batı Cephesi komutanı Ali Fuat Paşa'yı görevden alarak cepheyi kuzey ve güney olmak üzere ikiye böldü; komutanlıklara sırasıyla Miralay İsmet Bey ve Miralay Refet Bey atandı.
1920 yılı ortalarında ülke genelinde çıkan 18 iç isyanın bastırılması, düzenli ordunun üstünlüğünü gösterdi. Ocak 1921'de Yunanların keşif taarruzu Birinci İnönü Muharebesi'nde durduruldu. Ardından toplanan Londra Konferansı'na Ankara Hükûmeti de davet edildi ve bu durum hükûmetin ülke çapındaki otoritesini artırdı. Yunanların konferanstan bir yarar sağlayamayacaklarını anlaması üzerine 23 Mart 1921'de başlayan İkinci İnönü Muharebesi, 1 Nisan'da Türk zaferiyle sonuçlandı.
Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz
10 Temmuz 1921'de gerçekleşen Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sonrasında Afyon, Eskişehir ve Kütahya Yunanların eline geçti; Türk ordusu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi. Bu yenilgi üzerine TBMM, cepheye bir tahkik heyeti gönderdi. Heyetin raporu doğrultusunda ordunun teçhizat ihtiyacını karşılamak için Tekalif-i Milliye emirleri çıkarıldı.
Yunanlar, Sevr Antlaşması'nı kabul ettirmek amacıyla 23 Ağustos 1921'de genel bir taarruz başlattı. Ankara'ya yaklaşık 50 kilometre kadar ilerleseler de Sakarya Meydan Muharebesi'nde başarısızlığa uğradılar. Mustafa Kemal Paşa, Yunan birliklerini Anadolu'dan kesin olarak atmak için 10 ay boyunca askerleri talim etti ve taarruzun baskın etkisiyle başarıya ulaşmasını hedefledi. 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan birliklerinin kesin yenilgisiyle sonuçlandı. Geri çekilen Yunan kuvvetleri takip edilerek 9 Eylül 1922'de İzmir'e girildi; 18 Eylül itibarıyla Yunanlar Anadolu'dan tamamen çıkarıldı.
Mudanya Mütarekesi ve Lozan Antlaşması
Türk ordusunun Boğazlar ve İstanbul bölgesine yönelmesi üzerine Çanakkale krizi yaşandı ve İtilaf kuvvetleri İstanbul'dan çekilmeye başladı. Bunun ardından Trakya'daki Yunan birlikleri de bölgeyi terk etti. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Mütarekesi ile savaş fiilen sona erdi.
Doğu Cephesi'nde 13 Ekim 1921'de imzalanan Kars Antlaşması ile sınırlı bir barış sağlanmıştı. Savaşın topyekûn sona ermesi ise 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile gerçekleşti. Bu antlaşma, yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasını sağladı ve savaşın hukuki sonucunu belirledi.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Türk Kurtuluş Savaşı» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.