İzmir'in Kurtuluşu

İzmir'in Kurtuluşu

İzmir'in Kurtuluşu, 26 Ağustos'ta başlayan Büyük Taarruz harekâtının zaferle sonuçlanmasının ardından, Türk ordusunun Yunan işgali altındaki İzmir'e 9 Eylül 1922'de girmesini ifade eden tarihî bir dönüm noktasıdır. Bu hadise, Mudanya Ateşkes Antlaşması ve sonrasında Lozan Barış Antlaşması'na uzanan süreci başlatması bakımından, Millî Mücadele'nin sona ererek Türk milletinin kurtuluşunu ve bağımsızlığını elde edişinin simgesi olmuştur.

İzmir'in 15 Mayıs 1919 tarihinde Yunan güçleri tarafından işgal edilmesi, Anadolu'da Millî Mücadele'nin başlamasında önemli bir aşama olarak kabul edilir. Bu işgal, Anadolu insanının direniş ve karşı koyuş düşüncesini körüklemiş; İstanbul'da başlayan protesto mitingleri Anadolu'nun en ücra köşelerine kadar yayılmıştır. Artık İzmir, Anadolu harekâtı için temel sembollerden biri haline gelmiş ve işgalin yıl dönümlerinde protesto mitingleri düzenlenerek konu sürekli gündemde tutulmuştur. Birinci İnönü, İkinci İnönü, Aslıhanlar-Dumlupınar ve Sakarya Meydan Muharebelerinde atılan adımlarla Millî Mücadele'nin kazanılmasında önemli ilerlemeler kaydedilmiştir.

Türk ordusu tarafından 26 Ağustos 1922'de başlatılan Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı'nın son safhası olmuş ve kesin sonuç beş gün içinde elde edilmiştir. Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, 30 Ağustos'ta ordulara tarihî "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" emrini vermiştir. Bu emirle birlikte İzmir yönüne doğru ilerleyişe geçen Türk ordusunun en önünde Fahrettin Altay Paşa komutasındaki 5. Süvari Kolordusu bulunuyordu. Kolordunun üç öncü süvari tümeni birbiriyle yarış halinde farklı kollardan İzmir'e doğru ilerlemiş; şehre ulaşan ilk birlikler 9 Eylül sabahı Kadifekale, Sarıkışla, Karşıyaka, Paket Postanesi ve Hükûmet Konağı'nda göndere Türk bayrağını çekerek İzmir'in kurtuluşunu ilan etmiştir.

Süvarilerin şehre girişi sırasında, ayrı tümenlere bağlı birlikler Kadifekale'ye vararak burçlara birlikte bayrak dikmiştir. 14. Süvari Fırkası kuzeyden sarkarak Menemen ve Karşıyaka'ya ulaşmış, 1. Tümene bağlı bir grup süvari ise Yüzbaşı Zeki Bey komutasında Konak'a vararak Sarı Kışla'ya bayrağı çekmiştir. 2. Tümen 4. Alay Komutan Muavini Yüzbaşı Şerafettin yönetimindeki birlikler Bornova'dan Konak istikametinde ilerlerken Punta'daki Tuzakoğlu fabrikası yakınlarında ani bir ateşe uğramış ve bu olayda dört asker şehit düşmüştür. Yaralı haliyle ilerlemeye devam eden Yüzbaşı Şerafettin, saat 10.30'da vilayet konağına ulaşmış; Teğmen Ali Rıza'nın Yunan bayrağını indirip yerine çektiği bayrakla birlikte alay bayrağının göndere çekilmesiyle İzmir'in işgalden kurtuluşu ilan edilmiştir.

Birinci Süvari Tümeni Komutanı Mürsel Paşa, bir Fransız harp gemisi telsizi vasıtasıyla İzmir'e girildiğini Ankara'ya bildirmiştir. Belkahve'den tarihî günü izleyen Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, yanında Fevzi ve İsmet Paşalar olduğu halde 10 Eylül sabahı İzmir'e girmiş ve Hükûmet Konağı'nın balkonundan başarıyı millete mal eden kısa bir konuşma yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın 1 Eylül'de verdiği emirle başlayan ve 18 Eylül 1922 tarihine kadar süren Takip Harekâtı ile bütün Batı Anadolu'daki Yunan askerleri Türk sınırları dışına çıkarılmış; bu başarı sayesinde İzmit bölgesinden İstanbul Boğazı'na, Balıkesir bölgesinden Çanakkale Boğazı'na kadar stratejik hedefler barış yoluyla kurtarılmıştır. Bu zafer, Mudanya Ateşkes Antlaşması'na giden süreci başlatmış ve Türkiye, 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nı imzalayarak bağımsızlığını kazanmıştır.

İzmir'in kurtuluşu sırasında şehit düşen dört askerin anısına, defnedildikleri Halkapınar Şehitliği'nde 1927 yılında Dokuz Eylül Anıtı yaptırılmıştır. Yıllar içinde bakımsız kalan anıt; 1961 ve 1996 yıllarında yeniden düzenlenmiş, ikinci düzenlemede ozan Necmettin Halil Onan'ın bu anıtın açılışı için yazdığı "Bir Yolcuya" şiiri anıt platformuna monte edilmiştir. Ant, "Vatan-Namus Anıtı" olarak da bilinir. İzmir'in kurtuluşu haberleri 10 ve 11 Eylül tarihlerinde Anadolu basınında yer almış; Hâkimiyet-i Milliye gazetesi haberi "Süvarilerimiz Cumartesi günü öğleden evvel 10:30'da İzmir'e girmişlerdir. İzmirliler bu suretle Yunan kâbusundan kurtulmuşlardır" başlığıyla duyurmuştur.