İstanbul'un Fethi: Savaşlar ve Harekâtlar

Kuşatma Öncesi: Bizans'ın Hazırlıkları

Bizans, geçmişteki Haçlı saldırılarından ders çıkararak savunmasını güçlendirmişti. Haliç'in girişine, farklı kalınlıklarda dövme demir halkalardan oluşan bir zincir gerildi; bu zincir, Kastellion ile Eugenius kuleleri arasına çekilerek şehrin deniz tarafını koruma altına aldı. Bizans donanması da zincirin arkasında mevzilendi.

Şehrin savunmasında grejuva adı verilen, suda sönmeyen ve hem karada hem denizde etkili olan bir yangın silahı kullanılacaktı. Ancak Bizans, mezhepsel bölünmelerle uğraşıyordu; Katolik ve Ortodoks kiliselerinin birleşmesi halk arasında tepkiyle karşılanmıştı. Halkın bir kısmı, 'Latin serpuşu görmektense Türk sarığı görmeyi tercih ederim' anlayışındaydı. Bu iç çekişmeler, Avrupa'dan beklenen yardımların gecikmesine yol açtı.

Osmanlı'nın Stratejik Hazırlıkları

II. Mehmed, 1451'de tahta çıktığında İstanbul'u fethetmeye kararlıydı. Şehrin deniz bağlantısını kesmek için Anadolu Hisarı'nın karşısına Rumeli Hisarı'nı inşa ettirdi. İnşaat Nisan 1452'de başladı ve Ağustos'ta tamamlandı; hisar, boğaz trafiğini kontrol altına aldı. Hisarın yapımını durdurmak isteyen Bizans elçileri idam edildi.

Osmanlı ordusu, dönemin en büyük toplarını döktürdü. Bizans zindanlarından kaçırılan mühendis Urban'ın yaptığı şahi topu, 550 kilogramlık gülleler atabiliyordu. Ordunun mevcudu kaynaklara göre değişmekle birlikte 160.000 ila 250.000 arasında tahmin edilmektedir. Donanma ise Baltaoğlu Süleyman Paşa komutasında hazırlandı.

Kuşatmanın Başlangıcı ve İlk Harekâtlar

6 Nisan 1453'te Osmanlı kara ordusu, Haliç'ten Marmara'ya uzanan surların önünde mevzilendi. Bizans tarafı, en zayıf nokta olarak gördüğü Edirnekapı'ya İmparator Konstantin'i yerleştirdi; St. Romanos Kapısı'nı ise Cenevizli komutan Giustiniani savunuyordu. Osmanlı ordusu, hücumdan önce kentin etrafındaki varoşları yıktı ve surların en zayıf kesimlerini tespit etti.

Toplar, 11 Nisan'da belirlenen mevzilere yerleştirildi. En büyük top, önce Eğri Kapı önüne konulduysa da buranın dayanıklı olduğu görülünce St. Romanos Kapısı önüne kaydırıldı; bugünkü 'Topkapı' ismi buradan gelmektedir. Osmanlı donanması da Marmara adalarını ele geçirerek şehrin çevresini sıkıştırmaya başladı.

Topçu Bombardımanı ve Surların Dövülmesi

II. Mehmed, tarihte eşi görülmemiş bir topçu bombardımanı başlattı. Şahi topu ve diğer büyük toplar, surları günlerce dövdü. Ancak surların onarımı da hızla yapılıyordu; Bizanslılar, gece boyunca hasarlı bölgeleri ahşap ve taşlarla kapatıyordu. Topların ateş gücüne rağmen surların tamamen yıkılamaması, kuşatmanın uzamasına neden oldu.

Osmanlı askerleri, lağım kazma yöntemiyle de surları zayıflatmaya çalıştı. Ancak Bizanslılar, lağımcıları tespit edip karşı lağımlar kazarak bu girişimleri boşa çıkardı. Kuşatma boyunca iki taraf da büyük kayıplar verdi; ancak Osmanlı ordusu, sayısal üstünlüğü ve lojistik desteğiyle kuşatmayı sürdürdü.

Haliç'e Gemilerin Karadan Yürütülmesi

Osmanlı donanması, Haliç'e girmek için zinciri aşamıyordu. Bunun üzerine II. Mehmed, tarihe geçen bir harekâta imza attı. 22 Nisan 1453'te gemiler, karadan kızaklar üzerinde yürütülerek Haliç'e indirildi. Bu stratejik manevra, Bizans savunmasını şaşkına çevirdi ve Haliç'teki zincirin önemini büyük ölçüde azalttı.

Haliç'e inen Osmanlı gemileri, şehrin kuzey surlarına da tehdit oluşturmaya başladı. Bizans, bu gemileri yakmak için bir baskın düzenledi ancak Osmanlı keşif kolları bu girişimi önceden fark etti ve baskın başarısız oldu. Bu olay, kuşatmanın seyrini Osmanlı lehine çevirdi.

Son Hücum ve Fetih

29 Mayıs 1453 sabahı, II. Mehmed genel hücum emri verdi. Önce birlikler, ardından Anadolu ve Rumeli askerleri surlara yüklendi; ancak ilk dalgalar geri püskürtüldü. Son olarak yeniçeriler devreye girdi. Topçu ateşi ve yoğun çatışmalar sonucu, surlarda açılan bir gedikten Osmanlı askerleri şehre girmeyi başardı.

İmparator Konstantin, son ana kadar savunmada kaldı ve çatışmalar sırasında hayatını kaybetti. Osmanlı kuvvetleri, şehri ele geçirdi ve II. Mehmed, atıyla Ayasofya'ya girerek fethi tamamladı. Böylece bin yılı aşkın bir süredir ayakta duran Doğu Roma İmparatorluğu tarihe karıştı; Osmanlı Devleti ise bir imparatorluk hâline geldi.

Vefa ile

İstanbul'un fethi, milletimizin kahramanlık destanıdır; bu uğurda can veren şehitlerimizin aziz hatırası, her yıl fethin yıl dönümünde saygıyla anılmaktadır. Onların emaneti olan bu şehir, ebediyen Türk yurdu olarak kalacaktır.