Halil Kut

Erken Dönem ve Askeri Eğitim

Halil Kut, 1882 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Soyu, Arnavutlara veya Gagavuz Türklerine dayanmaktadır. Harp Akademisi'nde Mustafa Kemal Atatürk ile sınıf arkadaşı olan Kut, 1902 yılında Mümtaz Yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. Bu dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katılarak 117 numaralı üye oldu.

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra İran'daki hürriyet hareketine destek vermek üzere görevlendirildi. 23 Ocak 1913'teki Bâb-ı Âli Baskını'nın ardından İstanbul Merkez Komutanlığı'na atandı. Bu görev, onun askeri kariyerinde önemli bir basamak oldu.

I. Dünya Savaşı ve Irak Cephesi

I. Dünya Savaşı başladığında Halil Bey, Kafkasya Cephesi'nde görev yapıyordu. Ancak İngilizlerin Bağdat'a ilerlemesi üzerine kolordusuyla birlikte Irak Cephesi'ne takviye olarak gönderildi. 22-23 Kasım 1915'teki Selman-ı Pak Muharebesi'nde İngilizler yenilgiye uğrayarak Kut'ül-Amâre kasabasına çekildi.

Halil Bey, 9. Kolordu Komutanı olarak atandığı cephede, İngilizlerin kuşatmayı kırma girişimlerini başarıyla püskürttü. 13 Ocak 1916'daki Vadi Muharebesi'nde ve 21 Ocak'taki Felahiye Muharebeleri'nde İngiliz birliklerine ağır kayıplar verdirerek geri çekilmeye zorladı. Bu başarıları, onun askeri dehasını ortaya koydu.

Kut'ül-Amâre Zaferi

19 Nisan 1916'da Müşir Colmar von der Goltz Paşa'nın tifüsten ölmesi üzerine, genç yaşına rağmen Mirliva Halil Paşa, 6. Ordu Komutanlığı'na atandı. Bu atama, onun kariyerinin zirvesi olacaktı.

29 Nisan 1916'da, Kut'ül-Amâre'de kuşatılmış olan İngiliz ordusu, Tümgeneral Charles Townshend komutasında teslim oldu. Bu zaferle birlikte 13 general, 481 subay ve 13.100 er esir alındı. Halil Paşa'nın bu zaferi, İngiliz askeri tarihinin en büyük utançlarından biri olarak kayıtlara geçti. İngiliz tarihçi James Morris, Kut'un kaybını 'Britanya askeri tarihindeki en aşağılık şartlı teslimi' olarak nitelendirdi.

Zaferin ardından Halil Paşa, ordusuna yayınladığı mesajda şu ifadelere yer verdi: 'Arslanlar! Bütün Osmanlılara şeref ve şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın güneşli semasında şehitlerimizin ruhları sevinçle gülerek uçarken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum.'

Kafkas İslam Ordusu ve Bakü Harekâtı

1917'de Rusya'da yaşanan Ekim Devrimi'nin ardından Kafkasya'da oluşan boşluktan yararlanmak amacıyla Kafkas İslam Ordusu kuruldu. Halil Paşa, yeğeni Nuri Paşa komutasındaki bu ordunun ileri harekâtına katıldı ve Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye girilmesinde önemli rol oynadı. Bu harekât, Türk dünyasıyla bağların güçlendirilmesi açısından büyük önem taşıyordu.

Ancak Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasıyla birlikte Osmanlı orduları geri çekilmek zorunda kaldı. Halil Paşa, mütareke döneminde önce Ermenistan'a büyükelçi olarak atandıysa da yoldan geri çağrıldı ve İstanbul'a getirildi. İtilaf kuvvetleri tarafından Bekirağa Bölüğü'ne hapsedildi, ancak buradan kaçarak Anadolu'ya geçmeyi başardı.

Milli Mücadele'deki Rolü

Anadolu'da Milli Mücadele'nin başlaması üzerine Halil Paşa, Sivas'ta Mustafa Kemal Paşa ile bir araya geldi. Mustafa Kemal Paşa, onu Sovyetler Birliği'nden Milli Mücadele'ye destek sağlamakla görevlendirdi. Halil Paşa, Moskova'ya giderek Sovyet liderleriyle görüştü ve BMM Hükümeti'ne gönderilen külçe altınları ve silahları Türkiye'ye getirdi.

Bu kritik görevi başarıyla tamamlamasına rağmen, Türkiye'de kalmasına izin verilmedi. Önce Moskova'ya, ardından Enver Paşa'nın Türkistan'da Sovyet yönetimine karşı başlattığı harekâta katılmak üzere Berlin'e gitti. Cumhuriyetin ilanından sonra hükümetin özel izniyle Türkiye'ye dönebildi ve 14 Temmuz 1923'te askerlikten emekli oldu.

Cumhuriyet Dönemi ve Vefatı

Emeklilik yıllarında anılarını kaleme alan Halil Kut, 1957 yılında İstanbul'da gırtlak kanserinden vefat etti. Vasiyeti üzerine Çırağan Caddesi'ndeki Yahya Efendi Dergahı'nın mezarlığına defnedildi. Anıları, 1972'de 'Kut'ül Ammare Kahramanı Halil Paşa'nın Anıları: Bitmeyen Savaş' adıyla yayımlandı.

Halil Kut, 2018-2019 yılları arasında TRT 1'de yayınlanan 'Mehmetçik Kutlu Zafer' dizisinde Berk Erçer tarafından canlandırılarak yeni nesillere tanıtıldı. Torunu Kaya Paşakay, dedesinin vasiyetinde mezarına rakı dökülmesi istediği yönündeki iddiaları yalanlamıştır.

Vefa ile

Halil Kut Paşa, Kut'ül-Amâre'de kazandığı büyük zaferle milletimizin bağımsızlık mücadelesinde unutulmaz bir iz bırakmıştır. Onun ve silah arkadaşlarının aziz hatıraları, vatan topraklarını canları pahasına savunan tüm şehitlerimizin anısına duyduğumuz minnetin bir nişanesidir.