Şehit Yakınlarının Sosyal Hakları: Mevzuattaki Tüm Hak ve Yardımlar

Şehit yakınları, devletimizin kendilerine sunduğu geniş bir sosyal haklar yelpazesinden yararlanmaktadır. Bu haklar, ilgili kanunlar ve yönetmeliklerle güvence altına alınmıştır. Aşağıda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü'nün resmî açıklamalarına dayanarak, şehit yakınlarına sağlanan hakların kapsamlı bir özetini bulabilirsiniz.

Maddi Haklar ve Ödemeler

• Ölüm yardımı ve harcırah: 3713 ve 2330 sayılı kanunlar kapsamında, erbaş ve erler hariç olmak üzere ölüm yardımı ve harcırah ödenir.
• Nakdi tazminat: 3713 ve 2330 sayılı kanunlar kapsamında nakdi tazminat ödemesi yapılır.
• SGK aylığı ve emekli ikramiyesi: Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından 3713, 2330, 5510, 5434, 5233 ve 1005 sayılı kanunlar kapsamında aylık bağlanır. Erbaş ve erler hariç olmak üzere emekli ikramiyesi ödenir.
• Emsal aylık ve ek ödemeler: 3713 sayılı Kanun kapsamında emsal aylık bağlanır; 3713 ve 2330 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında ek ödeme yapılır.
• 30 yıl hizmet ikramiyesi: 3713 sayılı Kanun kapsamında, erbaş ve erler hariç olmak üzere, 30 yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödenir.
• İlk destek yardımı: Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensupları için 3713 ve 2330 sayılı kanunlar kapsamında ilk destek yardımı yapılır.

Eğitim ve Öğrenim Hakları

• Eğitim öğretim yardımı: SGK tarafından, 3713 ve 2330 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında eğitim öğretim yardımı yapılır.
• Parasız yatılı öğrencilik: Şehit çocukları, 3713 ve 2330 sayılı kanunlar kapsamında parasız yatılı öğrenci olarak okutulur.
• Özel öğretim kurumlarından ücretsiz yararlanma: Şehit ve gazi çocukları, 3713 ve 2330 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında özel öğretim kurumlarından ücretsiz faydalanabilir.
• Yükseköğrenimde öncelik ve burs: Şehit çocukları, Kredi ve Yurtlar Kurumu'na bağlı yurtlardan ve yükseköğrenim kredilerinden öncelikle yararlanır; ayrıca karşılıksız burs verilir.
• Yükseköğretimde katkı payı muafiyeti: 2020/2755 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca, 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi ile 2330, 2453, 2629, 3713 ve 1005 sayılı kanunlar kapsamında hayatını kaybedenlerin eş ve çocukları ile maluller ve eş ve çocuklarından, yaş ve program süresi sınırlaması olmaksızın yükseköğretimde katkı payı ve öğrenim ücreti alınmaz.
• Askeri okullara öncelik: Şehit çocukları, 3713 sayılı Kanun kapsamında askeri okullara öncelikle alınır.

Sağlık, Ulaşım ve Diğer Hizmetler

• Sağlık hizmetlerinde katılım payı muafiyeti: 3713, 2330, 5510, 5434 ve 1005 sayılı kanunlar kapsamında sağlık hizmetlerinden katılım payı alınmaz.
• Ücretsiz ulaşım: 3713, 2330, 1005 ve 3292 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında şehit yakınları, toplu taşıma araçlarından ücretsiz yararlanır.
• Kira desteği: 3713 sayılı Kanun kapsamında, erbaş ve erler hariç olmak üzere, şehit yakınlarının kira bedeli devlet tarafından karşılanır.
• Faizsiz konut kredisi: 3713 ve 2330 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında faizsiz konut kredisi verilir ve taksitle ev alınması sağlanır.
• Sosyal tesislerden yararlanma: 3713, 2330, 1005, 5434 ve 5510 sayılı kanunlar kapsamında şehit yakınları (eş, anne, baba ve çocuklar), kamu kurum ve kuruluşlarına ait misafirhane ve sosyal tesislerden, kurumların kendi personeline uyguladığı ücret tarifesi üzerinden yararlanabilir.

İstihdam ve Vergi Avantajları

• İstihdam hakkı: Şehit yakınlarına iki, gazilere, vazife malullerine ve terör mağduru sivil vatandaşlara bir (eş, çocuk, anne-baba ve kardeş) istihdam hakkı tanınır.
• Devlet memurluğu atama ve yer değiştirme: 3713 sayılı Kanun kapsamında, devlet memuru olarak görev yapan şehit yakınlarının atanması ve şehit eşi öğretmenlerin yer değiştirmeleri kolaylaştırılır.
• Vergi muafiyetleri: 1005, 3713, 2330, 5434 ve 5510 sayılı kanunlar kapsamında mesken vergisi muafiyeti; 193 sayılı Kanun kapsamında gelir vergisi indirimi uygulanır. Ayrıca, şehitlerden intikal eden silahlar için vergi ve harç muafiyeti sağlanır.
• Elektrik ve su indirimi: 1005, 3713 ve 2330 sayılı kanunlar ile 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ve 5510 sayılı Kanunun 47. maddesi kapsamında elektrik enerjisi ve su ücretlerinde indirim yapılır.

Diğer Haklar

• Askerlik muafiyeti: Askerlik hizmeti sırasında ölen, gaiplik kararı verilen veya malul olanların kardeşlerinden birisi; 3713 sayılı Kanun kapsamında hayatını kaybedenlerin belirli yakınları (çocukları ve kardeşleri) askerlik hizmetinden muaftır.
• Hususi damgalı pasaport: Birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan kişiler ile eşleri ve belirli şartları taşıyan çocuklarına hususi damgalı pasaport verilir.
• İdari izin: Şehit yakınları, 18 Mart Şehitler Günü'nde idari izinli sayılır.
• Milli Piyango bayiliği: 3713 sayılı Kanun kapsamında şehit yakınlarına sayısal oyunlar bayiliği ruhsatı verilir.
• Devlet Övünç Madalyası: Cumhurbaşkanı kararı ile şehit olanların mirasçılarına Devlet Övünç Madalyası verilir.

Bu haklar, ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde düzenlenmiştir. Hak sahiplerinin, başvuru süreçleri ve güncel koşullar hakkında detaylı bilgi almak için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü'ne veya bağlı bulundukları kurumlara başvurmaları önemlidir.

Kaynak: T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü — S.S.S. (Sosyal Haklar). Bu yazı resmî metne dayanılarak Şehit Gazi editörü tarafından derlenmiştir; başvurularda güncel mevzuatı esas alınız.