Şehit Yakınları ve Gazilerin İş Hakkı: Kimler, Kaç Kişi Yararlanabilir?

Şehit yakınları ve gazilere yönelik istihdam hakkı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi kapsamında düzenleniyor. Bu hak, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülüyor. 19 Şubat 2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6518 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesiyle, İçişleri Bakanlığı’nca yürütülen bu işlemler Bakanlığa devredilmiştir.

Kimler İstihdam Hakkından Yararlanabilir?

İstihdam hakkı; şehit yakınları, gaziler ve vazife malulleri için farklı sayılarda ve farklı yakınlık derecelerine göre belirlenmiştir. Hak sahipliği, kişinin şehit veya malul olma durumuna ve bağlı olduğu kanuna göre değişiklik gösterir. Genel olarak hak sahipleri şunlardır:

• 3713 sayılı Kanun, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun veya bu kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre hayatını kaybedenlerin yakınlarına iki, malul olanlara bir istihdam hakkı tanınmıştır.
• Vazife ve harp malullüğü kapsamındaki TSK mensubu ve güvenlik görevlilerinden hayatını kaybedenlerin yakınlarına iki, malul olanlara bir hak verilmiştir.
• Vazife malullüğü kapsamındaki diğer kamu görevlilerinden hayatını kaybedenlerin yakınlarına veya malul olanlara bir hak tanınmıştır.
• Terör mağduru sivil vatandaşlardan hayatını kaybedenlere veya engelli hale gelenlere bir hak verilmiştir.
• Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna ait fabrika, işletme, müessese veya bağlı ortaklıklarda görevli olanlardan patlayıcı madde kaynaklı patlamalarda hayatını kaybedenlere bir hak tanınmıştır.
• 15 Temmuz darbe girişiminde hayatını kaybedenlere iki, malul olanlara bir hak verilmiştir.
• 15 Temmuz darbe girişiminde malul sayılmayacak derecede yaralanan vatandaşlara bir hak tanınmıştır.

Hak Sahipliği Sayıları ve Yakınlık Dereceleri

Hak sahipliği sayısı ve kimlerin yararlanabileceği, kişinin şehit veya malul olma durumuna göre değişir. Örneğin:

• 5434 sayılı Kanun’un mülga 64’üncü maddesi kapsamındaki maluller için kendisi, eşi veya çocuklarından birisi; eşi ve çocukları yoksa kendisi veya kardeşlerinden birisi olmak üzere sadece 1 kişi yararlanabilir.
• 5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin sekizinci fıkrası kapsamındaki maluller için de aynı şekilde 1 kişi yararlanabilir.
• 2330 sayılı Kanun’a göre aylık bağlanan maluller için de 1 kişi yararlanabilir.
• 5434 sayılı Kanun’un mülga 64’üncü maddesi kapsamında hayatını kaybedenler için ise eş veya çocuklardan birisi ile ana, baba veya kardeşlerden birisi olmak üzere toplam 2 kişi yararlanabilir. Ancak bu durumda ana, baba ve kardeşlerin olmaması halinde eş veya çocuklardan 2 kişi; eş veya çocukların olmaması halinde ana veya baba ile kardeşlerden birisi olmak üzere 2 kişi hak sahibi olabilir.
• 5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında hayatını kaybedenler için de benzer şekilde toplam 2 kişi yararlanabilir.
• 2330 sayılı Kanun kapsamında hayatını kaybedenler için de toplam 2 kişi yararlanabilir.
• 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi kapsamındaki maluller için kendisi veya eşi veya çocuğu; eşi veya çocuğu yoksa kendisi veya kardeşlerden birisi olmak üzere 1 kişi yararlanabilir.
• 5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki maluller (TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik personeli ve Emniyet Hizmetleri Sınıfı mensupları) için de 1 kişi yararlanabilir.
• 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında hayatını kaybedenlerden TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet personeli için toplam 2 kişi yararlanabilir.
• Bu kapsamda olup da TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet personeli hariç hayatını kaybedenler için eşi veya çocuklarından birisi; eşi ve çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam 1 kişi yararlanabilir.
• 5233 sayılı Kanun’un ek 1’inci maddesi kapsamında terör eylemleri nedeniyle engelli hale gelenler için kendisi veya eşi veya çocuklarından birisi; eşi ve çocukları yoksa kendisi veya kardeşlerinden birisi olmak üzere 1 kişi yararlanabilir.
• 5233 sayılı Kanun kapsamında terör eylemleri nedeniyle hayatını kaybedenler için eşi veya çocuklardan birisi; eşi ve çocukları yoksa anne, baba veya kardeşlerden birisi olmak üzere 1 kişi yararlanabilir.
• Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu kapsamında hayatını kaybedenler için eşi veya çocuklardan birisi; eşi ve çocukları yoksa anne, baba veya kardeşlerden birisi olmak üzere 1 kişi yararlanabilir.
• 15 Temmuz darbe girişiminde şehit olanlar için eş veya çocuklarından birisi ve ana, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam 2 kişi yararlanabilir.
• 15 Temmuz darbe girişiminde malul olanlar için kendileri veya eş ve çocuklarından birisi; eşi veya çocuğu yoksa kendisi veya anne, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam 1 kişi yararlanabilir.
• 15 Temmuz darbe girişiminde malul sayılmayacak derecede yaralananlar için de aynı şekilde 1 kişi yararlanabilir.

Önemli Uyarılar

Tek hak sahipliği durumunda, eş veya çocukların bulunması halinde bu haktan anne, baba veya kardeşler yararlanamaz. Ayrıca, bir başkasının bakımına muhtaç olacak derecede engelli olanlar ile terör örgütüne üye olanlar bu haktan yararlanamaz.

Hak sahipliği ve başvuru süreçleri hakkında detaylı bilgi almak için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü’ne başvurabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü — S.S.S. (İş Hakkı Uygulamaları). Bu yazı resmî metne dayanılarak Şehit Gazi editörü tarafından derlenmiştir; başvurularda güncel mevzuatı esas alınız.