Gelibolu Yarımadası Tarihî Alanı

Tarihçe ve Statü Değişiklikleri

Gelibolu Yarımadası, 1973 yılında önce orman rejimine alınmış, ardından aynı yıl tarihi ve doğal nitelikleri nedeniyle millî park ilan edilmiştir. 4533 sayılı kanunla koruma altına alınan alan için uzun devreli gelişme planı 2003 yılında onaylanmış; bu planın uygulanması uluslararası bir ihaleyle belirlenmiştir.

2014 yılında çıkarılan 6546 sayılı kanunla millî park statüsü kaldırılarak alan, 'tarihî alan' olarak yeniden sınıflandırılmıştır. Bu değişiklikle birlikte alanın korunması ve yönetimi için Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı kurulmuştur.

Ulaşım

Tarihî alana ulaşım, kara ve deniz yoluyla sağlanmaktadır. İstanbul ve Edirne'den Tekirdağ ve Gelibolu üzerinden; Ankara, Bursa ve İzmir'den ise Çanakkale'den Kilitbahir ve Eceabat'a düzenlenen feribot seferleriyle ulaşmak mümkündür. En yakın havaalanı Çanakkale'dedir; buraya Ankara ve İstanbul'dan tarifeli uçuşlar yapılmaktadır.

Tarihi ve Doğal Özellikler

Gelibolu Yarımadası, I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Deniz ve Kara Muharebeleri'nin yaşandığı yerdir. Bölgede batık gemiler, toplar, siperler, kaleler ve burçlar gibi savaş kalıntılarının yanı sıra 60.000'i aşkın Türk şehidinin ve 250.000'i aşkın Avustralya, Yeni Zelanda, İngiliz ve Fransız askerinin savaş mezarları ve anıtları bulunmaktadır.

Muharebe alanları, mezarlar ve anıtlar 'tarihi sit alanı' ve 'kültürel varlık' olarak tescil edilmiştir. Ayrıca MÖ 4000'e kadar uzanan arkeolojik sit alanları, doğal sit alanları, kumsallar, koyaklar, maki örtüsüyle karışık korular, jeolojik oluşumlar ve bir tuz gölü dikkat çeker. 15. yüzyıl askeri mimarisinin örnekleri de kültürel mirasın bir parçasıdır.

Şehitlikler ve Eserler

Çanakkale Muharebeleri, Türk milletinin zorlu bir dönemde dünyanın güçlü devletlerine karşı verdiği savunma mücadelesinin sembolüdür. Arşiv kayıtlarında cephe ve tabyalar arasında Ağıldere, Anafartalar, Arıburnu, Conk Bayırı, Kanlısırt, Kerevizdere, Kılıçbayırı, Kocaçimen, Seddülbahir, Suvla ve Zığındere gibi isimler yer almaktadır. Şehitlikler, bu cephe adlarına göre isimlendirilmiştir.

2004 ve 2005 yıllarında şehitlikler ve diğer eserler kapsamlı bir bakım ve yenileme çalışmasından geçirilmiş; 18 Mart 2005 tarihinde yeniden ziyarete açılmıştır.

Tarihî Alan Sınırları ve Yerleşimler

Alanın batısı, güneyi ve doğusu Ege Denizi ve Çanakkale Boğazı ile çevrilidir; kuzeyde ise kara sınırı bulunur. Eceabat ilçesine bağlı 12 yerleşimden 8'i tarihî alan içinde yer alır: Alçıtepe, Behramlı, Bigalı, Büyükanafarta, Kilitbahir, Kocadere, Küçükanafarta ve Seddülbahir.

Tarihî alan dışında kalan Beşyol, Kumköy, Yalova ve Yolağzı köylerinde de savaş mezarlıkları veya şehitlikler bulunmakta olup bu yerleşimler alan sınırlarına oldukça yakındır.

Hizmetler ve Konaklama

Ziyaretçiler, Kabatepe'deki müze ile piknik ve kamp alanlarından yararlanabilir. Eceabat'ta bulunan İdare ve Ziyaretçi Merkezi'nde günübirlik alan ve kır gazinosu hizmet vermektedir. Ayrıca çadır ve karavanla konaklama imkânı da mevcuttur.

Antik Kentler

Gelibolu Yarımadası, antik dönemde de önemli yerleşimlere ev sahipliği yapmıştır. Bölgedeki antik kentler arasında Sestos, Lysimachia, Elaius (Eski Hisarlık) ve Protesilaion (Karaağaç Tepe) sayılabilir.