Bilgi Merkezi / Rehber
Fevzi Çakmak
Mustafa Fevzi Çakmak, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan kritik dönemde görev yapmış, Türkiye'nin ikinci ve son mareşali olarak tarihe geçmiştir. Askerî dehası ve vatanseverliğiyle Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında önemli rol oynamış, Cumhuriyet döneminde de uzun yıllar Genelkurmay Başkanlığı yapmıştır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Doğum Tarihi
- 12 Ocak 1876
- Doğum Yeri
- İstanbul, Anadolu Kavağı
- Ölüm Tarihi
- 10 Nisan 1950
- Rütbe
- Mareşal
- Görev Süresi
- Genelkurmay Başkanlığı: 23 yıl
- Önemli Görevler
- Millî Savunma Bakanı, Başbakan, Genelkurmay Başkanı
- Katıldığı Savaşlar
- Balkan Savaşı, I. Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı
- Defin Yeri
- Eyüpsultan Mezarlığı, İstanbul
Erken Yaşamı ve Askerî Eğitimi
Mustafa Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876'da İstanbul'un Anadolu Kavağı semtinde, Topçu Albayı Ali Sırrı Bey ile Hesna Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Kuleli Askerî Lisesi'nde tamamladıktan sonra 1893'te Harbiye'ye girdi ve 1896'da piyade teğmen rütbesiyle mezun oldu. Ardından Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'yi bitirerek kurmay subay oldu.
Fevzi Çakmak, askerî eğitiminin yanı sıra İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça, Farsça, Arapça, Arnavutça ve Sırpça dillerini öğrenerek geniş bir kültürel birikime sahip oldu. Bu diller, onun hem askerî hem de diplomatik görevlerinde önemli bir avantaj sağladı.
Balkanlar'daki Görevleri ve İlk Savaş Tecrübeleri
Kurmay yüzbaşı olarak göreve başlayan Fevzi Çakmak, 1899'da Balkanlar'daki 18. Fırka'nın kurmay heyetinde görevlendirildi. Bu bölgede Sırp ve Arnavut çetelere karşı verilen mücadelede yer aldı. Kısa aralıklarla terfi ederek 1907'de albay rütbesine ulaştı.
1910'da Arnavutluk'ta çıkan ayaklanmayı bastırmakla görevli Kosova Kolordusu'nun kurmay başkanlığına atandı. Trablusgarp Savaşı'nın başlamasıyla Rumeli'nin savunmasıyla görevli Vardar Ordusu'nda kurmay başkanı oldu. Balkan Savaşı sırasında çeşitli cephelerde görev aldı; ancak bu savaşın sonunda Batı Rumeli topraklarının kaybedilmesi üzerine 1913'te 5. Kolordu Komutanlığı'na atandı.
I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale ve Diğer Cepheler
I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale, Kafkas ve Suriye cephelerinde savaşan Fevzi Paşa, 1915'te tuğgeneral rütbesine yükseltildi. Çanakkale Cephesi'nde 5. Kolordu Komutanı olarak önemli muharebelere katıldı. 6 ve 13 Ağustos 1915'teki çatışmalarda komutasındaki birliklerle düşmanın ilerleyişini durdurdu.
Mustafa Kemal Bey'in rahatsızlığı nedeniyle 10 Aralık 1915'te Anafartalar Grubu Komutan Vekilliği'ne getirildi. Bu görevdeki başarılı yönetimi, onun savaş tecrübesini ve liderlik vasıflarını pekiştirdi. Savaşın sonunda 1918'de ferik (korgeneral) rütbesine yükseldi.
Kurtuluş Savaşı'ndaki Rolü
Mondros Mütarekesi imzalandığında İstanbul'da bulunan Fevzi Paşa, 1918-1919 yılları arasında Osmanlı Genelkurmay Başkanlığı görevini yürüttü. Daha sonra Ali Rıza Paşa ve Salih Hulusi Paşa hükûmetlerinde Harbiye Nazırlığı yaptı. Bu görevi sırasında Anadolu'daki millî kurtuluş hareketine silah ve cephane gönderilmesini kolaylaştırıcı bir tutum izledi.
İstanbul'un işgalinin ardından 27 Nisan 1920'de Ankara'ya geçti. TBMM'ye Kozan milletvekili olarak katıldı ve 3 Mayıs 1920'de Millî Müdafaa Vekilliği'ne getirildi. 1921'de İcra Vekilleri Heyeti Reisliği'ni de üstlendi. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal Paşa ile birlikte cephede harekâtı yönetti. Büyük Taarruz'un planlarını hazırlayarak zaferin kazanılmasında kritik rol oynadı.
Cumhuriyet Dönemi ve Genelkurmay Başkanlığı
Cumhuriyet'in ilanından sonra 30 Ekim 1924'e kadar Kozan milletvekilliği görevine devam etti. Mustafa Kemal Paşa'nın askerlerin siyasete karışmaması yönündeki talimatı üzerine 31 Ekim 1924'te milletvekilliğinden istifa ederek askerlik görevini tercih etti.
Genelkurmay Başkanlığı görevini 23 yıl boyunca sürdürdü. Bu süre, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki en uzun genelkurmay başkanlığı görev süresidir. 12 Ocak 1944'te yaş haddinden emekliye ayrıldı.
Siyasi Hayatı ve Vefatı
Emekliliğinin ardından 1946 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız aday olarak İstanbul milletvekili seçildi. 1948'de Millet Partisi'nin kurucu üyeleri arasında yer aldı ve partinin fahri başkanı oldu.
1950 seçimlerinde Millet Partisi'nin adayı olan Fevzi Çakmak, seçimden birkaç hafta önce 10 Nisan 1950'de İstanbul'da vefat etti. Cenazesi büyük bir halk katılımıyla Bayezid Camii'nden kaldırıldı ve Eyüpsultan Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.
Ailesi ve Eserleri
Mareşal Çakmak, Fatma Fitnat Hanım ile evliydi ve Nigar ile Ayşe Muazzez adlarında iki kız çocuğu vardı. Eşi Fatma Fitnat Çakmak, 1950 seçimlerinde Millet Partisi listesinden İstanbul adayı olarak gösterildi ancak seçilemedi.
Fevzi Çakmak, askerî hayatının yanı sıra iki önemli eser kaleme almıştır: 'Garbî Rumeli'nin Suret-i Ziya-ı ve Balkan Harbinde Garp Cephesi Hakkında' (1927) ve 'Büyük Harpte Şark Cephesi Hareketleri' (1936). Bu eserler, onun askerî tecrübelerini ve tarihî gözlemlerini gelecek kuşaklara aktarmaktadır.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Fevzi Çakmak» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.