Edirnekapı Şehitliği

Tarihçe ve İlk Şehitlik

Edirnekapı Şehitliği'nin temeli, 1453 yılında İstanbul'u fethetmek için Bizans surları önünde savaşırken şehit düşen Müslüman askerlerin, Edirnekapı, Topkapı, Maltepe ve Topçular arasındaki geniş bir araziye gömülmesiyle atılmıştır. Osmanlı döneminde bu ilk şehitlik 'Sır Tekke' adıyla anılıyordu; ancak bugün için yeri kesin olarak bilinememektedir.

Osmanlı devrinde bayram sabahları camilerden çıkan cemaatler Sır Tekke'de toplanır, şehitlerin ruhlarına dualar ederdi. E-5 Karayolu'nu Haliç Köprüsü'ne bağlayan tünelin yapımı sırasında tünelin üstüne denk gelen kabirler başka yerlere nakledilmiş, bu yüzden Sır Tekke'nin orijinal görünümü değişmiştir.

Bölümler ve Mezar Yapısı

Mezarlığın eski kabirlerden oluşan bölümü 'Mısır Tarlası' adını taşır. Bu alan tamamen eski mezarlardan meydana gelir ve zamanın tahribatına uğramıştır; yeni mezar bulunmaz. Şahideler 19. yüzyıl ve önceki yüzyıllara aittir.

Bir diğer bölüm olan Necatibey Mezarlığı da eski mezarları barındırır. Rami Caddesi'ni çevreyoluna bağlayan yol bu bölümün ortasından geçirilmiş, mezarlığın bütünlüğü bozulmuştur. Burada pek çok tarihi şahsiyetin mezarı bulunur.

Şehitlikteki Definler

Osmanlı devri boyunca şehitliğin bazı parsellerine şehitler dışında da defin yapılmış, böylece çevrede geniş bir mezarlık alanı oluşmuştur. Şehitler için kabir düzenlemesi yapılırken çıkan eski Osmanlı mezar taşları toplanarak iki ayrı hazirede sergilenmiştir. Bu hazireler, tarihi değer taşıyan mezar taşlarıyla incelemeye değerdir.

Şehitlikte Osmanlı-Rus Harbi, Balkan Harbi şehitleri; Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri şehitleri; Polis Teşkilatı, T.H.Y. sivil şehitleri, İtfaiye Teşkilatı şehitleri, Eski Tulumbacılar ile Harp Malul ve Gazileri'ne ait ayrı parseller oluşturulmuştur.

Savaş Şehitleri ve Sayılar

Edirnekapı Şehitliği, Balkan Savaşı ile I. Dünya Savaşı ve özellikle Çanakkale Savaşları'nda yaralanarak İstanbul hastanelerine getirilen ve burada şehit olan Müslüman askerlerin çoğunlukta bulunduğu bir mezarlıktır. Harita Genel Müdürlüğü'nün 1971'de Ankara'da bastırdığı 'Şehitliklerimiz' adlı kitaba göre, İstanbul'a getirilen Balkan Harbi ve Çanakkale Savaşı gazilerinden hastanelerde ölüp Edirnekapı'ya defnedilenlerin sayısı 13 bin civarındadır.

İstanbul'un İngilizlerce işgali sırasında şehit olan üç askerin kabirleri de burada bulunmaktaydı. Şehitlik, Osmanlı devrinde de Cumhuriyet devrinde de askeriyeye bağlı bir kuruluş olarak yaşamıştır; günümüzde 1926'da kurulan Türkiye Şehitlikleri İmar Vakfı ilgilenmektedir.

Önemli Ayrıntılar

Rami Caddesi'nin açılmasından sonra bu cadde ile bugün Edirnekapı minibüs durağı olan eski yol arasında kalan ve mermer atölyesinin bulunduğu bölüm de şehitlik alanı içindedir. Ayrıca Edirnekapı Şehitliği'nde gömülü olan tek gayrimüslim, Yahudi asıllı mimar Bruno Taut'tur.