Cengiz Topel

Hayatı ve Askeri Kariyeri

Cengiz Topel, 2 Eylül 1934'te İzmit'te dünyaya geldi. Babası Trabzonlu Tekel tütün eksperi Hakkı Bey, annesi Mebuse Hanım'dır. Dört çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olan Topel, ilköğrenimine Bandırma'da başladı, babasının tayini üzerine Gönen'de devam etti. 1943'te babasını kaybedince ailesi İstanbul'a yerleşti.

Kadıköy'deki eğitim hayatının ardından Haydarpaşa Lisesi'nde başladığı lise öğrenimini Kuleli Askeri Lisesi'nde tamamladı. 1953'te Kara Harp Okulu'na girdi ve 1955'te asteğmen rütbesiyle mezun oldu. Aynı yıl NATO kapsamında pilotaj eğitimi için önce Gaziemir'e, ardından Kanada'ya gönderildi. Kanada'daki 20 aylık eğitimde T-6, T-33 ve F-86 uçaklarıyla toplam 289 saat uçuş yaptı. 1957'de pilot brövesini takarak yurda döndü ve Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığı'nda göreve başladı.

1961'de Eskişehir 1. Hava Ana Jet Üssü'ne atanan Topel, 112. Filo'da F-100 uçağında uzmanlaştı. 1963'te yüzbaşılığa terfi etti.

Kıbrıs Harekâtı ve Şehadeti

8 Ağustos 1964'te Kıbrıs'taki Erenköy Direnişi'ne destek için düzenlenen hava harekâtında Cengiz Topel, dörtlü F-100 kolunun lideri olarak görevlendirildi. Gemikonağı Limanı'ndaki Rum gemisini etkisiz hale getirmek üzere dalışa geçtiği sırada uçağı uçaksavar ateşiyle vuruldu. Koltuğunu fırlatarak paraşütle atladı ve Peristeronari (bugünkü Cengizköy) yakınlarına indi.

İnişinin ardından Rum güçlerince esir alındı. Türkiye, pilotun iadesini istedi ve aksi halde misilleme yapacağını bildirdi. Ancak Topel, esaret altında ağır işkencelere maruz kaldı. Bir rivayete göre Güzelyurt girişinde dipçik darbeleriyle susturulmaya çalışıldı, konuşmayınca vuruldu. Başka bir rivayete göre ise bilgi vermesi ve Türkiye aleyhine konuşması için işkence gördü. Rumlar, ölümünü 9 Ağustos'ta radyodan duyurdu.

Naaşı, Türkiye'nin girişimleri sonucu 11 Ağustos'ta Lefkoşa Rum Hastanesi'nden alınarak otopsi yapılmak üzere Lefkoşa Genel Hastanesi'ne getirildi. 12 Ağustos'ta Türkiye'ye uğurlandı; Adana, Ankara ve İstanbul'daki törenlerin ardından 14 Ağustos 1964'te Sakızağacı Hava Şehitliği'nde toprağa verildi.

Otopsi Raporu ve İşkence Belgeleri

Cengiz Topel'in naaşını teslim alan Türk doktor Zihni Uzman, gördüğü manzara karşısında günlerce gözyaşı döktüğünü ifade etmiş, vücudunun her organında işkence izleri bulunduğunu aktarmıştır. Lefkoşa Genel Hastanesi'nde yapılan otopsi raporu, yaşanan vahşeti tüm çıplaklığıyla ortaya koymaktadır.

• Sol gözü çıkarılmıştı.
• Edep yerleri ezilmiş, her iki kolunun pazusu matkapla delinmişti.
• Kafasının sol tarafına beton çivisi çakılmıştı.
• Boğazından göbeğine kadar göğsü yarılmıştı.
• Akciğeri ve kalbi noksandı.

Bu rapor, Türk milletinin hafızasında derin bir yara açmış; şehidin aziz hatırası, Kıbrıs davasının simgelerinden biri haline gelmiştir.

Edebiyat ve Sanatta Cengiz Topel

Cengiz Topel'in şehadeti, Türk edebiyatında da yankı bulmuştur. Fazıl Hüsnü Dağlarca, Arif Nihat Asya ve Behçet Kemal Çağlar gibi usta şairler onun için şiirler kaleme almıştır. Dağlarca'nın mısraları, şehidin ruhunu ve mücadelesini ölümsüzleştirmiştir:

"Sen şahinisin, kartalısın kubbelerin / Onlarsa, çıyanlarıdır izbelerin / En şanlı pilot, roketlerin bittiyse / Kendin roket ol, beynine in kahpelerin."

1965'te Kıbrıs'ta yayımlanan ve adını ondan alan "Topel Dergisi", altı sayı çıkmış; ilk sayısını tamamen Cengiz Topel'e ayırmıştır. Ayrıca Eskişehir ve Bursa'nın Gürsu ilçesinde heykelleri dikilmiş, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde anıtı yükselmiştir.

Adının Yaşatıldığı Yerler

Cengiz Topel'in ismi, Türkiye'nin dört bir yanında yaşatılmaktadır. Gaziantep ve Kayseri'de semtler, Ankara, İzmir ve İstanbul'da mahalleler, onlarca ilde cadde ve sokaklar onun adını taşımaktadır. Kocaeli'deki Cengiz Topel Havalimanı ve Deniz Hava Üs Komutanlığı, onun hatırasını gökyüzünde yaşatmaktadır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde ise bir köye ve bir hastaneye ismi verilmiş, Güzelyurt'ta işkence gördüğü oda müze olarak düzenlenmiştir. Ayrıca İstanbul, Konya, Sivas ve Malatya gibi illerde camiler, okullar ve parklar onun aziz adını taşımaktadır. Bu eserler, milletimizin şehitlerine olan vefasının en somut göstergeleridir.

Popüler Kültürdeki Yeri

Cengiz Topel'in kahramanlık hikâyesi, TRT 1'de 2021-2022 yılları arasında yayınlanan "Bir Zamanlar Kıbrıs / Kıbrıs: Zafere Doğru" dizisinde de konu edilmiştir. Dizide şehit pilotu başarıyla Kemal Uçar canlandırmıştır. Bu yapım, yeni nesillerin Cengiz Topel'i tanımasına ve Kıbrıs mücadelesinin unutulmamasına vesile olmuştur.

Vefa ile

Cengiz Topel, vatan toprağının her karışı gibi Kıbrıs'ı da canı pahasına koruyan bir kahramandır. Onun aziz hatırası, milletimizin gönlünde ve adını taşıyan her mekânda ebediyen yaşayacaktır.