Bilgi Merkezi / Rehber
Çanakkale Savaşı
Çanakkale Savaşı, I. Dünya Savaşı'nın seyrini etkileyen, Osmanlı İmparatorluğu ile Müttefik Devletler arasında 1915-1916 yıllarında Gelibolu Yarımadası'nda gerçekleşen deniz ve kara muharebeleridir. Müttefiklerin İstanbul'u alarak boğazların kontrolünü ele geçirme ve Rusya'ya ikmal yolu açma hedefi, Osmanlı savunması karşısında başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Tarih
- 1915-1916
- Yer
- Gelibolu Yarımadası, Çanakkale
- Taraflar
- Osmanlı İmparatorluğu ve Müttefik Devletler
- Deniz Saldırısı
- 19 Şubat 1915, 25 Şubat 1915, 18 Mart 1915
- Kara Çıkarması
- 25 Nisan 1915
- Suvla Çıkarması
- 6 Ağustos 1915
- Tahliye
- 1915 Aralık
- Önemli Komutan
- Cevat Çobanlı, Mustafa Kemal
Savaşın Nedenleri ve Stratejik Hedefler
Müttefik Devletler, Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'u ele geçirerek Çanakkale ve İstanbul boğazlarının denetimini sağlamayı amaçlamıştır. Bu yolla Rusya'ya güvenli bir erzak ve askeri ikmal yolu açılması, Almanya'nın müttefiklerinden birinin savaş dışı bırakılarak İttifak Devletleri'nin zayıflatılması hedeflenmiştir.
Rusya'nın mühimmat ve mali desteğe olan ihtiyacı, müttefikleri için boğazları tek ulaşım hattı haline getirmiştir. Kuzey deniz yollarının donmuş olması, Baltık'ın Alman denetiminde bulunması ve kara yolunun kapalı olması nedeniyle Rusya ile bağlantı ancak boğazlar üzerinden sağlanabilecekti.
Osmanlı'nın Savaşa Girişi
Osmanlı İmparatorluğu, Almanya'nın Rusya'ya savaş ilan etmesinin hemen ardından 1 Ağustos 1914'te Almanya ile ittifak antlaşması imzalamıştır. Enver Paşa, seferberliğin tamamlanmaması ve Çanakkale savunmasının hazır olmaması gerekçeleriyle savaşa girişi ertelemeye çalışmış, ancak Almanya'nın baskıları sürmüştür.
Akdeniz'de Britanya donanmasından çekilen Goeben ve Breslau savaş gemilerinin İstanbul'a gelmesi durumu hızlandırmıştır. Bu gemilerin Osmanlı Donanması'na katılarak 27 Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalaması üzerine Rusya, Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etmiştir.
Deniz Harekâtı ve 18 Mart
Birleşik Krallık Savaş Konseyi sekreteri Maurice Hankey'in Winston Churchill'in desteğiyle hazırladığı plan, 1914 Eylül'ünde konseye sunulmuş ve uygulamaya konmuştur. Britanya ve Fransa gemilerinden oluşan donanmanın boğaza yönelik geniş çaplı saldırıları 1915 Şubat ayında başlamıştır.
19 ve 25 Şubat bombardımanlarının ardından Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Çobanlı, giriş tabyalarını geri hatta çekme emri vermiştir. En güçlü saldırı 18 Mart 1915'te yapılmış, ancak Birleşik Donanma ağır kayıplara uğrayarak deniz harekâtından vazgeçmek zorunda kalmıştır.
Kara Harekâtı ve Çıkarmalar
Deniz yoluyla İstanbul'a ulaşılamayacağının anlaşılması üzerine, boğazdaki Osmanlı topçu bataryalarını ele geçirmek amacıyla kara harekâtı planlanmıştır. Britanya ve Fransa kuvvetleri 25 Nisan 1915 şafağında Gelibolu Yarımadası'nın güneyinde beş noktada karaya çıkarılmıştır.
Çıkarma kuvvetleri Seddülbahir ve Arıburnu sahillerinde köprübaşları oluşturmayı başarmış, ancak Osmanlı kuvvetlerinin inatçı savunması ve karşı taarruzları karşısında yarımadayı işgal edememiştir. Takviye amacıyla 6 Ağustos 1915'te Suvla Koyu'na üçüncü bir çıkarma yapılmıştır.
Anafartalar Muharebeleri ve Sonuç
Kurmay Albay Mustafa Kemal, 9 Ağustos'ta Birinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen karşı taarruzu gerçekleştirmiştir. Ertesi gün Kocaçimentepe-Conk Bayırı hattında yapılan karşı taarruzla Anzak birlikleri geri atılmıştır.
Britanya ve Anzak kuvvetlerinin İkinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen genel taarruzları Osmanlı savunmasını aşamamıştır. Bu gelişmelerin ardından İngiliz, Anzak ve Fransız kuvvetleri Gelibolu Yarımadası'nı 1915 yılı Aralık ayı içinde tahliye etmiştir. Kara ve deniz savaşları sonucunda iki taraf da çok ağır kayıplar vermiştir.
Savaş Öncesi Avrupa'daki Gelişmeler
Sanayi Devrimi'yle büyüyen üretim, ham madde ve pazar ihtiyacını artırmış, Avrupa'nın büyük devletleri arasında sıkı bir rekabet doğurmuştur. Bu rekabet, 20. yüzyılın başlarında bir savaşı kaçınılmaz hale getirmiştir. İtilaf Devletleri ile İttifak Devletleri blokları, 1882'den itibaren yapılan antlaşmalarla şekillenmiştir.
Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi, Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş ilanına yol açmıştır. Almanya'nın Rusya ve Fransa'ya savaş ilan etmesiyle çatışma Avrupa çapında yayılmıştır. Almanya'nın Schlieffen Planı, Marne'de durdurulmuş ve iki cepheli savaş kaçınılmaz olmuştur.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Çanakkale Savaşı» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.