Atatürk Orman Çiftliği

Kuruluş ve Tarihçe

Atatürk Orman Çiftliği'nin arazisi, Kurtuluş Savaşı öncesinde Ankara Büyükşehir Belediyesi reisliği yapan Hacı Ziya Bey'in mülkiyetindeydi. Cumhuriyet'in kuruluşundan sonra istimlak edilen bu topraklar, Mustafa Kemal Paşa'ya armağan edildi. O dönemde büyük ölçüde bataklık ve sazlıklarla kaplı olan 52.000 dekarlık alanda, Atatürk'ün talimatıyla başlatılan çalışmalar kısa sürede meyvesini verdi.

Çiftlikte fidan yetiştirme, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık alanlarında yapılan başarılı denemeler, Türk çiftçisine yol gösterdi. Ayrıca, tarım ve hayvancılık faaliyetlerini desteklemek amacıyla bünyesinde endüstriyel tesisler de kuruldu. Atatürk'ün bu çiftliği kurmaktaki amacı yalnızca tarımsal üretim değil; bozkır ortasındaki yeni başkent Ankara halkına bir doğa güzelliği ve sosyal yaşam alanı kazandırmaktı.

Yasal Statü ve Bağış

İlk adı 'Orman Çiftliği' olan arazi, 1937 yılında Atatürk tarafından Hazine'ye bağışlandı. Çiftliğin yönetimi için 13 Ocak 1938'de yürürlüğe giren kanunla 'Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu' kuruldu. Bu dönemde çiftlikteki bira fabrikası Tekel Müdürlüğü'ne devredildi ve çiftlik 'Gazi Orman Çiftliği' adını aldı.

1 Nisan 1950'de yürürlüğe giren 5659 sayılı Kanun ile çiftlik 'Atatürk Orman Çiftliği' adını aldı ve Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'na bağlı, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş statüsüne kavuştu. Günümüzde çiftliğin faaliyetleri her yıl Sayıştay Başkanlığı tarafından denetlenmekte ve raporları TBMM KİT Komisyonu'nda görüşülmektedir.

Çiftlikteki Yapılar

Çiftlik arazisi içinde birçok önemli yapı yer almaktadır. Bunlardan ilki, halkın çiftliğe ulaşımını kolaylaştırmak için yapılan 'Gazi İstasyonu'dur. Mimar Ahmet Burhanettin Bey'in tasarladığı bu yapı, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın ilk anıtsal gar yapılarından biri olup 1 Şubat 1926'da hizmete girmiştir. Günümüzde lokanta olarak kullanılmaktadır.

1936-1937 yılları arasında mimar Ernst Arnold Egli tarafından Atatürk'ün isteğiyle çiftlik arazisinde bira fabrikası, bira fabrikası hamamı, memur ve işçi konutları, Atatürk'ün manevi kızı Ülkü için bir ev ve çiftlik müdürü için bir villa inşa edilmiştir. Ayrıca, 1933'te tarıma zarar veren hayvanların teşhiri amacıyla kurulan minyatür hayvanat bahçesi, büyük ilgi görmüş ve 1940'ta Necdet Pençe'nin projesiyle modern bir hayvanat bahçesine dönüştürülmüştür. 32 hektarlık alanıyla Türkiye'nin en büyük hayvanat bahçesi olan bu tesis, günümüzde de ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

Atatürk Evi Müzesi ve Devlet Mezarlığı

Ankara Ticaret Odası tarafından Atatürk'ün Selanik'te doğduğu evin birebir kopyası, çiftlik arazisi üzerine yaptırılmış ve 1981'de 'Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi Müzesi' adıyla ziyarete açılmıştır. Bu müze, Atatürk'ün doğduğu evin atmosferini yaşatarak ziyaretçilere duygusal anlar yaşatmaktadır.

1988 yılında ise anıt park niteliğindeki Devlet Mezarlığı, Atatürk Orman Çiftliği sınırları içinde hizmete girmiştir. Bu mezarlık, Türkiye Cumhuriyeti'nin önemli devlet adamlarının anıldığı bir mekân olarak millî hafızada önemli bir yere sahiptir.

Saat Kulesi ve Sit Alanı

Çiftliğin müdüriyet binasının girişinde yer alan kulevari saat, 1926 yılında çalışanların mesaiye uymaları amacıyla yapılmıştır. Kare planlı saat köşkünün üzerinde yer alan saat hâlen çalışmaktadır ve çiftliğin tarihî dokusunu yansıtmaktadır.

Atatürk Orman Çiftliği, 1992 yılında birinci derecede tarihî ve doğal sit alanı olarak tescil edilmiştir. Çiftlik içinde 'Gazi Tesisleri' olarak bilinen 46 hektarlık alan ise 2011'de üçüncü derecede doğal sit alanı olarak yeniden düzenlenmiştir. Bu koruma statüleri, çiftliğin tarihî ve doğal değerlerinin gelecek nesillere aktarılmasını amaçlamaktadır.

Bugünkü Durum

Atatürk Orman Çiftliği, günümüzde Ankara'nın en büyük yeşil alanı olma özelliğini korumaktadır. Çiftlik arazisi içinde ülkenin en büyük hayvanat bahçesi, Atatürk'ün doğduğu evin bir benzeri, tarihî Karadeniz Havuzu ve Devlet Mezarlığı gibi ziyaret alanları bulunmaktadır. Gazi Banliyö İstasyonu merkezli bu alanda konaklama tesisleri, yüzme havuzu, lokantalar ve çocuk bahçeleri ziyaretçilere hizmet vermektedir.

Çiftlik bünyesindeki süt fabrikası, şarap ve meyve suyu fabrikasında çeşitli ürünler üretilmeye devam etmektedir. Ancak, 1950'li yıllardan itibaren çiftlik arazisinin bir kısmı çeşitli kurumlara tahsis edilmiş veya satılmış; bu durum çiftliğin bütünlüğünü olumsuz etkilemiştir. Buna rağmen Atatürk Orman Çiftliği, hem tarihî hem de doğal değerleriyle Ankara'nın ve Türkiye'nin önemli bir mirası olarak varlığını sürdürmektedir.

Vefa ile

Atatürk Orman Çiftliği, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün milletine armağan ettiği bir vatan parçası olarak, onun tarım ve doğa sevgisinin yaşayan bir abidesidir. Bu topraklar, şehitlerimizin kanlarıyla sulanan vatan topraklarının bir parçası olarak, onların hatırasına ve Atatürk'ün mirasına sahip çıkmayı bizlere bir görev olarak yüklemektedir.