Anafartalar Muharebesi

Anafartalar Muharebesi

Birinci Anafartalar Muharebesi, Gelibolu cephesinin kaderini belirleyen çetin çarpışmalardan biridir. İtilaf Devletleri'nin 25 Nisan 1915'teki çıkarmalarının ardından aylardır süren kanlı mücadele, tarafların yeni kuvvetlerle takviye edilmesiyle farklı bir safhaya girmiştir. General Sır Ian Hamilton'un, kilitlenen cepheleri açmak amacıyla planladığı Suvla Koyu çıkarması ve Anzak birliklerinin eş zamanlı taarruzu, Osmanlı savunmasının kararlı direnişiyle karşılaşmıştır. 6 Ağustos gecesi başlayan bu harekât, 8 Ağustos akşamına kadar süren şiddetli çatışmalarla Osmanlı hatlarını aşmayı başaramamış, özellikle Conk Bayırı sırtlarında savunma hattı korunmuştur.

Osmanlı tarafında ise bölgeye sevk edilen takviye birliklerin komuta düzeni, muharebenin seyrini değiştirecek bir kararla yeniden yapılandırılmıştır. Mareşal Liman von Sanders'in emriyle bölgeye hareket eden 7. ve 12. Tümenler, uzun bir yürüyüşün ardından 8 Ağustos akşamı mevzilerine ulaşabilmişlerdir. Albay Fevzi Bey'in gece karanlığında taarruz emrini, askerin yorgunluğunu ve önceki tecrübeleri gerekçe göstererek ertesi sabaha bırakması, komuta kademesinde bir değişikliğe yol açmıştır. Bunun üzerine görevden alınan Albay Fevzi Bey'in yerine, 19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal Bey, Anafartalar Grup Komutanlığı'na atanmıştır. Mustafa Kemal Bey, at sırtında yaptığı hızlı yolculuğun ardından yeni karargâhına ulaşmış ve birliklerin taarruz hazırlıklarını tamamlanmış halde bulmuştur.

Müttefik kuvvetlerin hazırlıkları ise Osmanlı tarafındaki bu hareketlilikten habersiz, kendi planları doğrultusunda ilerlemiştir. Suvla Koyu'na çıkan İngiliz 9. Kolordusu'nun birlikleri, 8 Ağustos günü sahilde sakin bir şekilde beklerken, General Hamilton öğleden sonra bölgeye gelmiştir. Ancak kolordu komutanının sahilde olmaması ve günün ilerlemiş olması nedeniyle taarruz emri verilememiş, harekâtın 9 Ağustos sabahına ertelenmesine karar verilmiştir. İngiliz planına göre, Anzak Tümeni Kocaçimen Tepesi ve Conk Bayırı'na taarruz ederken, İngiliz tümenleri de Teketepe ve Anafartalar tepelerini ele geçirecekti. Sahile yeni çıkan 53. Tümen ise ihtiyatta tutulacaktı.

9 Ağustos 1915 sabahı, her iki taraf da planladığı taarruzlara aynı saatlerde başlamıştır. Cephenin kuzey kesimlerinde saat 04.40 civarında başlayan ilk çatışmalar, Osmanlı 12. Tümeni ile İngiliz 10. Tümeni'nin ileri birliklerini karşı karşıya getirmiştir. İngiliz tugayının bir taburunun nerede olduğunun bilinmemesi, taarruz düzenini olumsuz etkilemiştir. Osmanlı tarafı ise tüm kuvvetleriyle taarruza geçmiş, 12. Tümen Mestantepe, 7. Tümen ise Damakçılık bayırı yönünde ilerleyerek sahile çıkan İngiliz birlikleri ile Anzak kuvvetlerinin bağlantısını kesmeyi hedeflemiştir. Bu kararlı taarruz, muharebenin kaderini belirleyecek nitelikte olmuştur.

Muharebe, iki tarafın da birbirine üstünlük sağlayamadığı, ağır kayıpların yaşandığı bir mücadeleye dönüşmüştür. Osmanlı kuvvetlerinin 16.000 kişilik taarruz gücü, bölgedeki diğer birliklerle birlikte 19.000 kişilik bir savunma hattı oluşturmuştur. Karşılarında ise 32.000 mevcutlu İngiliz kuvvetleri bulunmaktadır. Sayıca üstün olmalarına rağmen, İngiliz birliklerinin taarruzları Osmanlı savunmasını aşamamıştır. Bu çetin muharebe, Gelibolu cephesindeki kilitlenmenin devam etmesine ve tarafların birbirine karşı kesin bir üstünlük sağlayamamasına neden olmuştur.