Bilgi Merkezi / Rehber
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı
Cumhuriyet Bayramı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet yönetimini ilan etmesinin yıl dönümü olarak her yıl Türkiye'de ve Kuzey Kıbrıs'ta kutlanan millî bir bayramdır. 1925'te çıkarılan bir yasayla ulusal bayram olarak kabul edilmiş, o günden bu yana ülke genelinde resmî törenler ve halk şenlikleriyle anılmaktadır.
Son gözden geçirme: 10.10.2026
- Tarih
- 29 Ekim 1923 (Cumhuriyetin ilanı)
- Yer
- Ankara, Türkiye Büyük Millet Meclisi
- Sonuç
- Cumhuriyet yönetiminin ilanı ve 1925'te millî bayram olarak kabulü
- Önemli Kişi
- Mustafa Kemal Atatürk
- Önemli Kişi
- İsmet İnönü
- Yasal Düzenleme
- 19 Nisan 1925 tarihli kanun ile 29 Ekim'in millî bayram ilanı
- Kutlama Geleneği
- Fener alayları, resmî geçitler ve Cumhuriyet Baloları
- Yüzüncü Yıl Teması
- Türkiye Yüzyılı
Cumhuriyetin İlanı
Osmanlı İmparatorluğu, 1876'ya kadar mutlak monarşi, 1876-1878 ve 1908-1918 arasında meşruti monarşi ile yönetilmişti. I. Dünya Savaşı'ndaki yenilginin ardından Anadolu'nun işgal edilmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa önderliğinde başlatılan Millî Mücadele, Ekim 1922'de millî güçlerin zaferiyle sonuçlandı. Bu süreçte 23 Nisan 1920'de Ankara'da toplanan Büyük Millet Meclisi, 20 Ocak 1921'de kabul ettiği Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile egemenliğin Türk ulusuna ait olduğunu ilan etti ve 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı.
27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni kabinenin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, İsmet İnönü ile birlikte bir yasa değişikliği tasarısı hazırladı. Tasarı, 29 Ekim 1923'te Meclis'e sunuldu ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda yapılan değişikliklerin kabulüyle Cumhuriyet ilan edildi. Bu gelişme, Ankara'da 101 pare top atışıyla duyuruldu; 29 Ekim gecesi ve 30 Ekim günü yurt genelinde bayram havasında kutlandı.
Bayramın Kabulü
Cumhuriyet ilan edildiğinde 29 Ekim henüz resmî bayram olarak belirlenmemişti; ilk kutlamalar halkın kendiliğinden organize ettiği şenliklerle gerçekleşti. Ertesi yıl, 26 Ekim 1924 tarihli kararname ile Cumhuriyet'in ilanının 101 pare top atılarak ve özel bir programla kutlanması kararlaştırıldı. 1924'teki kutlamalar, sonraki yılların bayram geleneğinin başlangıcı oldu.
2 Şubat 1925'te Hariciye Vekaletince hazırlanan bir yasa teklifi, 29 Ekim'in bayram olmasını önerdi. Teklif, Meclis Anayasa Komisyonu'nda incelendikten sonra 19 Nisan'da TBMM tarafından kabul edildi. Böylece 29 Ekim, 'Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Milli Bayram Addi Hakkında Kanun' ile millî bayram olarak resmîyet kazandı. 27 Mayıs 1935'te yapılan yeni düzenlemeyle 29 Ekim 'ulusal bayram' ilan edildi ve devlet adına yalnız o gün tören yapılması karara bağlandı.
Kutlama Gelenekleri
Cumhuriyet'in ilk yıllarında bayram kutlamaları, yıkılan bir devletin enkazından genç Türkiye Cumhuriyeti'nin doğuşunu vurgulayan günübirlik törenler şeklindeydi. Sabah resmî kabul ile başlayan program, devlet erkanı önünde yapılan resmî geçit ve akşam düzenlenen fener alayı ile üç bölümde tamamlanırdı. Ayrıca bayram akşamlarında şehrin idarecileri ve ileri gelenlerinin katıldığı Cumhuriyet Baloları düzenlenirdi. Bu yapı 1933 yılına kadar sürdü.
1933'teki onuncu yıl kutlamaları, Cumhuriyet'in kısa sürede gerçekleştirdiği reformları ve ekonomik kalkınmayı halka ve dış dünyaya göstermek amacıyla çok daha geniş kapsamlı organize edildi. 11 Haziran 1933'te kabul edilen özel bir yasa ile kutlamaların üç gün sürmesi ve bu günlerin resmî tatil olması kararlaştırıldı. Tören alanlarına 'Cumhuriyet Meydanı' adı verildi, hatıra anıtları yapıldı ve Onuncu Yıl Marşı bestelendi. Mustafa Kemal, Ankara Cumhuriyet Meydanı'nda Onuncu Yıl Nutku'nu okudu ve bu günü 'en büyük bayram' olarak nitelendirdi.
Yüzüncü Yıl Kutlamaları
Cumhuriyet'in yüzüncü yılı, tüm ülkede 'Türkiye Yüzyılı' temasıyla kutlandı. İletişim Başkanlığı tarafından yüzüncü yıla özel bir logo tasarlandı. 400 eser arasından seçilen Yüzüncü Yıl Marşı, ilk kez 30 Ağustos 2023'te Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki Zafer Bayramı etkinliklerinde çalındı.
Şehirlerde belediyeler çeşitli etkinlikler düzenledi; İstanbul Büyükşehir Belediyesi 'Demokrasi Yüzyılı' temasıyla kutlamalar gerçekleştirdi. İstanbul'daki Vatan Caddesi'nde yapılan geçit törenine İstanbul valisi, İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı ve 1. Ordu Komutanı katıldı. İstanbul Havalimanı da yüzüncü yıl logosu ve Türk bayraklarıyla süslendi.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «29 Ekim Cumhuriyet Bayramı» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.